Author: Институт перевода Библии
Date: 2024-04-28T06:46:00.113085+00:00

ЦӀийи Йикьрар: Ляхнар

ЦӀийи Йикьрар: Ляхнар

1. Сифте гаф

1. Ляхнар

1. Читин гафар

2. Ччвурар (ЦӀийи Йикьрар)

3. Картйир

4. Шиклар

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

ЦӀийи Йикьрар

Библия илтӀикӀру Институт

Москва

2010

ЦӀийи Йикьрар

Фикрар-хиялариз:

ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-149-1

© Институт перевода Библии, Москва, 2010

Сифте гаф

Сифте гаф

Гьюрматлу дустар!

Учвухь хьайи му «ЦӀийи Йикьрар» кӀуру Китаб Аллагьдин гирами китабдин кьюбпи пай ву.

Сабпи пай, Кюгьне Йикьрар, мегьел жугьуд чӀалнаан ихь чӀалназ илтӀибкӀнадар. Дидин кӀулин мяна-метлеб, сар касди, Адамди, учв халкь гъапӀу Аллагьди кӀуруб дарапӀди, фици гьадгъулантина гъабхьи вари инсаният гунагьвалиъ абхънуш ва гьадму гунгьиккан адмийир уьрхбан бадали гьапӀну ккундуш, улупуб ву. Яни Дугъу Чаз Чан хусуси халкьди жугьдар ктагъуру, дурарихъди Йикьрар йитӀну, Къанун дебккру, хъа дурарихьан думу Йикьрар, Къанундиъ улупнайиси, кӀулиз адагъуз гъабхьундар. Дурари, чпин терефнаан, Йикьрар тамам апӀури гъахьундар кӀури, Аллагьра, дурариз дилигну, Чав кӀуруб тамам апӀбахьан гьудучӀвундар. Жугьдарихъди йитӀнайи Йикьрарилантина вари инсаниятдиз дубхьну ккуни ужʼвал Аллагьди тамам апӀури имийи. Гьамус Дугъу жугьдарихъди ваъ, хъа вари инсанарихъди ЦӀийи Йикьрар йитӀну ккундийи. ЦӀийи Йикьрар чпин ихтиярнаъ учӀвган, сабпи Йикьрар йирсивализ, яни кюгьневализ илтӀикӀнийи.

Аммаки, гьадму Кюгьне Йикьрарна Къанун инсанариз, чпин удудукьрувал ва чиб-чпиинди чпин гунгьариан удучӀвуз даршлувал улупуз кӀури, ЦӀийи Йикьрарихъ хъапӀрайи рякътӀан дайи. Ари гьадму Кюгьне Йикьрариъ жугьуд халкьдихъди улхури гъахьи Аллагь гьаму ЦӀийи Йикьрариъра, инсанарин арайиз дуфну, Учв адмиси адмийирихъди улхури гъахьну ва гьамус, гъиямат йигъаз хъана гъюрза дупну гаф тувну, аьршариз душна.

Думу адмийиригъна гьаз гъафну? Кюгьне Йикьрариъ Къанундиинди гьарсар касди чан гунгьихъанди мал гъурбан дапӀну ккундийи, гьякьди апӀуруш, гунагь гъапӀур аьжализ тувну ккундийи, хъа Аллагьдиз гьарсар кас масанди ву: Дугъу, инсан чӀивиди гъитну, гьадгъан гунгьарихъанди маларин ифи удубзуз гъитру, эгер гунагь гъапӀу гьар касдин ифи удубзуйиш, дюнʼяйиин гьич сар каскьан гъузидайи, гьаддиз инсандихъанди инсандин гунгьин жаза малариин алабхъуру.

Аллагьдиз инсанар гьадмукьан ккун гъахьнушра, дурар гунгьарихъан хътакундар. Фукьанна фукьан ва фукьандизкьан гьич саб тахсир ктру маларин ифи удубзури хьидихъа! Аллагьдиз инсан гьадмукьан масанди вуйиган, Дугъу дурарихьан гъиямат йигъан Чан улихь гьич саб тахсир ктарди дугъужвуз шлуси, саб ужу шлу рякъ ктабгъну ккундийи. Сар балайикк ккахънайиган, думу ккунири гьапӀну ккунду? Дюз вучва, жвуван жан гьяйиф дапӀну ккундар; ари Чав халкь гъапӀу инсан масан гъапӀу Аллагьдира, гунгьариъ кӀулихъди арснайи инсан марцц апӀбан бадали, Чан жан гьяйиф дарапӀди, варидарихъанди сар Учв гъурбан гъахьну. Дугъу гъапӀу ужувлаз дилигну, гьар шли Думура гьаци ккун гъапӀиш, дицир Дугъахъди гьаммишандиз женнетдиъ ахъди. Жараси женнетагьли хьуз шлуб дар.

Ари Аллагьдин гьадму ужувлакан ктибтурайи Гирами китабдин кьюбпи пайназ ЦӀийи Йикьрар кӀуру. Душваъ Аллагьдин гьадму ужувлакан ва Дугъан веледар хьпан бадали, инсанари гьапӀну ккундуш, ктибтура. Аллагьди, Чав гъапӀу ужувлакан вари инсаниятдиз хабар дебккай, гъапну, ари гьадму Хабар – ЦӀийи Йикьрар, учу, табасаран чӀалназ илтӀибкӀу Рашид Азизовди, гъалатӀар ктагъу Шарафудин Дашдемировди, Шамиль Казиевди, Сабрина Шихалиевайи, Михаил Алексеевди ва Гирами китабар илтӀикӀру институтдин, бицӀирилан ккебгъну, вари гъулугъчйири табасаран халкьдиз дебккрача.

ЦӀийи Йикьрарнаъ улупнайи гьядисйир хьуз хъюгъхъанмина, яни думу Ужʼвал инсаниятдиз дебккхъанмина кьюд агъзур йистӀан зиина гъубшну. ЦӀийи Йикьрарин пай гьадму гьядисйир чпин улариз гъяркъю шагьидари грек чӀалниинди дибикӀнайи Гирами китаб ву. Дидин хъана уччвуйи гъавриъ ахъруси, Китабдин ахириъ, алахьру читин гафарин мяна ачухъ апӀурайи словарь ва гьядисйир наан шули гъахьнуш гъавриъ тӀаърайи шиклар, схемйир ва картйир туврача.

ЦӀийи Йикьрар 27 Китабдикан ибарат дубхьнайи саб гъварч ву, ва, урхрудариз сацӀиб гъавриъ ахъуз кюмек ибшри дупну, гьар Гирами китабдин улихь дидкан жикъидиси мялуматра туврача.

Библия илтӀибкӀру институтди думу табасаран чӀалназ илтӀибкӀдариз, дидин редакторариз ва думу адабгъуз кюмек гъапӀдариз – варидариз чухсагъул кӀура. Табасаранариз чпин багъри чӀалниинди Аллагьдин Гаф урхуз мумкинвал хьувалиин учу шад вуча.

Библия илтӀикӀру институт

Ляхнар

Ляхнар

1. Ляхнар

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

Ляхнар

Марцци вакиларин ляхнар

Гирами Рюгьну Лукайиантина ккебгъу «Ужувлан хабар» «Марцци вакиларин ляхнар» Китабдиинди давам апӀура. Му Китабра Фиофилин ччвур дибисну дибикӀнайиб ву. Сифте Исайихъ хъугъри гъахьидарин уьмрикан ктибтури, Иса Месигьдилантина Аллагьди гьаму дюнʼяйиъ цӀийиди ккебгъу ляхин, гьамусдихъантинара Исайин терефкрариинди давам хьибди. Гьаддиз, Иса чӀиви духьну хьцӀуд йигълан, гьамцдар аьжайиб ляхнар арайиз гъюру: йицӀикьюр вакилиз ва Исайихъ хъугъдариз Аллагьди Чан Рюгь багъиш апӀуру. Ва гьадмуган гизаф адмийириз Иса Месигь дюнʼя Уьбхрур вуйиб аьгъю шулу. Ари гьаму касари Ерусалимдиъ Исайихъ хъугърудар сатӀи апӀуру. Гьадму вахтнахъанмина хъюгъну, Исайихъ хъугърудар фици лихуйиш ва яшамиш шуйиш, Китабдиъ ктибтура. Хъугърударин кӀулиъ айи фикрар ва апӀру вари ляхнар дукӀну чӀиви гъаши Исайикан вуйи Ужувлан хабар неинки Ерусалимдиъ, хъа гьацира дюнʼяйин вари пӀипӀариз дебккбакан вуйи.

Месигьдикан вуйи Хабар рабгъбан аьхюну пай ляхин иллагьки Павели гъапӀну. Китабдин аьхюбсиб пай, дугъу жара миллетарин арайиъ фици Ужувлан хабар рабгъуйиш, гьаддиз бахш дапӀна. Мушваъ Павелин сиягьятарикан ктибтура: думу гьаму ражари, Турция ва Греция гьюкуматар али жилариин лицури, гьеле Рим шагьризкьан гъушнийи. Му вакили, учв наан гъашиш, гьадушваъ гьаммишан Аллагьди гъапӀубдикан ва чан улариз гъябкъюбдикан, инсанар уьрхбан бадали, ктибтури гъахьну. Чаз вари мютӀюгъ апӀру гьадму кьувватну вари дюнʼя вуйибси Исайихъ хъугърударин кьадар зарб апӀура ва инсаниятдиз ужʼвал хура.

1

Иса чӀиви хьуваликан

1^1Йиз сабпи китабдиъ, Феофил, узу Исайи гъапӀу вари ляхнар ва улупу аьгъювалар ктитунза,+
2Дугъан уьмур, Дугъу Чан ученикарикан ктагъу вакилариз Гирами Рюгьналантина насигьятар тувну, Учв аьршариз удучӀвайиз, лап эвелиан хъюгъну улупунза. 3Учв дукӀну чӀиви гъахьихъантинара, Иса швнубсабан дурарин улихьна гъюри гъахьну ва Дугъу, Учв чӀиви хьувал усбат апӀури, хайлин шагьидвалар улупну. Учв чӀиви гъахьихъантина ягъчӀвур йигъандин арайиъ Чан вакилариз ачмиш шули, Дугъу дурариз Аллагьдин Паччагьлугъдикан ктибтури гъахьну+.

Иса аьршариз удучӀвуб

4Саб ражари, вакиларихъди уьлихъ хъайи вахтна, Исайи дурариз амур апӀуру:

– Ерусалим мидипанай, хъа Адашди тувурза гъапибдиз ккилигури гъузай, фицики Дугъу, учвуз Узкан гъеебхьубси, гьамци дупна:+
5«Ягьʼяйи инсанар штуан апӀури гъахьну, хъа учву багарихьди Гирами Рюгьниинди цӀийи алаидичву»+.

6Хъасин дурар вари сабишвʼина уч гъашиган, вакилари Исайихьан гьерхнийи:

– Я Агъа! Уву гьамус Израилиз паччагьлугъвал дебккрадарнахъа+?

7Исайи дурариз жаваб тувру:

– Адашди Чан гьюкмиъ тӀаънайи вахтарна муддатар аьгъю хьувал ичв ляхин дар+. 8Гирами Рюгь учвʼина гъафиган, кьувватну ацӀдичву ва Йиз шагьидар, сифте Ерусалимдиъ хъа вари Ягьудияна Самария уьлкйириъ, ва гьацира тап дюнʼяйин тмуну кӀулизкьан, хьидичва+.

Иса аьршариз за хьуб

9Гьамци дупну, Иса, дурариз рякъюри, аьршариз за гъахьну ва дифру Думу дурарихьан ккеркру+. 10Дурар дикъатниинди завариз лигури имиди, дурарин улихьна лизи ккурттар али кьюр жви ачмиш шулу+. 11Дурари гъапну: «Галилей уьлкейин агьалйир! Завариз лигури, мушвʼин гьаз дийигъначва? Учвуз, Думу фици аьршариз за гъахьнуш, гъяркъюнчвуз. Ва гьадму Иса, учвуз аьршариз за шули гъяркъиганси, кьяляхъра гъиди»+.

12Хъасин вакилар шагьрихьан саб километр манзилиъ айи Елион дагъдилан Ерусалимдиз хътаркуру+. 13Чпи дергнайишваз дуфну, дурар заан хулаз удучӀвуру. Душваъ Петр, Югьан, Якьубна Андрей, Филипна Фома, Варфолемейна Матта, Алфейин бай Якьуб, Женгчи кӀуру лакӀам хъайи Симон ва Якьубдин бай Ягьуда айи+. 14Дурар вари сатӀиди ккарагурайи. Дурарихъди Исайин дада Марʼям, Дугъан чвйир ва гьацира сакьюр дишагьлйир хъайи+.

Вакил ктагъуб

15Сакьюд йигълан Исайихъ хъугънайидар сабишвʼина уч шулу (душваъ вари варжна къар касдихьнакьан айи). Петри, ученикарин арайиъ дийигъну, кӀуру:

16-17– Эй йиз гъардшар! Гирами китабариъ Гирами Рюгьну Давудрин мелзналан дупнайиб улубкьну ккунду: ухьухъди зегьмет дизигнайи, ухькан сар вуйи Ягьудайи, Иса дисуз ккеънайидар хъади гъиди, дибикӀна. (++
18Ягьудайи Иса масу тувну гъибису пулихъ хутӀил гъадабгъну. Думу душвʼин кӀулихъди алдакну гъакӀну ва дугъан айитӀишвар чӀатна адахьну. 19Му ляхин Ерусалимдиъ яшамиш шулайидариз варидариз аьгъю шулу ва му хутӀлиз жугьуд чӀалниинди Акелдама кӀуру, яна «Ифдин хутӀил»)+. 20Мяълийирин китабдиъ мидин гьякьнаан гьамци дибикӀна:

«Дугъан жил ичӀи ибшри,
душвʼин фужкӀа яшамиш даришри». Ва хъанара:

«Дугъан йишв
жара касди бисри».

21-22Гьаддиз ухьу Иса чӀиви хьувалин шагьид гъаши сар жара кас кадагъну ккунду. Думура, Ягьʼяйи адмийир штуан апӀуз хъюгъю вахтналан ккебгъну, Иса, ухьухъди хъади гъаши вахтра кади, тап аьршариз удучӀвайизкьан, гьарган ухьухъди гъашир духьну ккунду+.

23Хъа дурари кьюр кас улупуру: Варсава вая Юст кӀури шлу Юсуф ва Матта+. 24Хъасин вакилари ккарагури гъапнийи:

– Я Агъа, Увуз гьар касдин кӀваъ айиб аьгъявуз. Гьаму кьюрикан Уву фуж ктагъуруш,+
25яна учв гъягъюз лайикь гъахьи йишваз гъушу Ягьуда гьадахъу вакилвал шли гъабхуруш, учуз улуп.

26Хъа дурари тупут ипу, ва Аллагьдин амриинди думу Маттайиз удубчӀву. Гьамци Маттайикан, миди вуйи йицӀисариканси, Исайин вакил шулу+.

2

Аьршариан Гирами Рюгь гъюб

2^1ХьуцӀдарин машквраз вари Исайин вакилар сабишвʼина уч гъахьнийи+. 2Сабпну завариан тӀурфансиб микӀлан сес шулу ва вакилар айи хал абцӀру. 3Дурарин улихьна цӀин мелзарстар гъядахьну, жара шули, гьаруриина саб алабхъуру+. 4Хъа вари Гирами Рюгьнахъди ацӀру, ва жара чӀалариинди улхуз хъюгъру, фицики гьаци хьувал дурариз Гирами Рюгьну бахш гъапӀнийи+.

5Гьадму вахтна Ерусалимдиъ дюнʼяйин жюрбежюр юрдариан вуйи динагьли жугьдар яшамиш шулайи. 6Гьадму сес гъабшиган, дурар уч шулу ва гизаф мюгьтал шулу, гьаз гъапиш вакиларикан гьарсар дурариз чан чӀалниинди улхурайиси гьибгърайи.

7Вари гьяйран ва аьламат духьнайи:

– Мегер гьаму улхурайи касар вари Галилейин агьалйир вуйин? – кӀури, чиб-чпин арайиъ гьерхрайи. – 8Дици вуш, ухьуз дурар ихь бабан чӀалариинди улхурайиси гьаз гьибгърайкӀан? 9Ихь арайиъ Парфияйин, Мидияйин, Эламдин ва Месопотамияйин, Ягьудияйин, Каппадокияйин, Понтайин ва Асияйин агьалйирра айихь, 10Фригияйинна Памфилияйин, Египетдин ва Киринеяйиз багахь юрдариан ва Римдин агьалйирра, 11гьацира Критдин, Аравияйин агьалйирра, жугьдарра, дин кьабул гъапӀу аллагьсузарра айихь – вушра ухьуз варидариз Аллагьдин зурба ляхнарикан дурари ихь багъри чӀалариинди ктитурайиганси ебхьурахьуз+.

12Гьамци вари гьяйран духьнайи ва, дубхьнайибдин гъавриъ адрахъди, «Му фу ляхин вуйкӀан?» кӀури, чиб-чпигъ гьерхрайи. 13Хъа бязидари кялхъбахъди: «Дурари гизаф чяхир дубхънайи гьял ву», – кӀурайи+.

14Гьадмуган Петри, йицӀисаридра хъади гъудужвну, халкьдихьинди илдицну, кӀуру:

– Эй жугьдар ва Ерусалимдиъ яшамиш шулайи вари агьалйир! Узу учву му ляхнин гъаври тӀаъдиза. Йиз гафарихъ дикъатлуди хъебехъай! 15Учву фикир апӀурайиси, учу пиянди адарча, фицики гьеле гвачӀниндин сяаьт урчӀвубтӀан дар. 16Хъа учву гъурхуб Яил пайгъамбрилантина дибикӀнайиб ву:

17«Гьаци хьибди аьхиримжи йигъари, –
кӀура Аллагьди, –
Узу Йиз Рюгь вари инсанариина улурзидиза.
Ичв баярина шубари
аьяндар гафар пиди
ва ичв живанариз аьламатнан рякъбар рякъиди,
хъа ичв кьабидариз
фагьумлу нивкӀар рякъиди.
18Ав, гьадму йигъари Узу Йиз Рюгь
Йиз лукӀариина:
гьам жилариина, гьамсана хпариина улурзидиза,
ва дурарира хьуз ккайиб улихьмиди кӀури хьиди.

19Узу завариин ва жилариин
гьамцдар аьламатнан лишнар:

ифи, цӀа ва кумран дифар – улупидиза+.

20Ригъ – мучӀу,
хъа ваз ифиси уьру хьибди,

Агъайин зурба ва адлу йигъ улубкьайиз+.

21Агъайин ччвур дибисну ккарагу
гьарсар кас уьрхиди»+.

22Эй Израилин агьалйир! Гьаму йиз гафарихъ хъебехъай: Назаретдиан вуйи Исайихь Аллагьдин гьюкум хьайи. Аллагьди Чан гьюкум Гьадгъуантина гъапӀу аьламатнан, аьжайиб ва зурба ляхнариинди улупну. Му учвузра аьгъячвуз, фицики гьадму ляхнар ичв улихь гъашидар ву+. 23Аллагьди улупнайиганси Тувнайир учву, кьумариинди хачрак карсну, къанунсузарин хилариинди гъакӀунчва+. 24Хъа Аллагьди, аьжалин кьюкьяр дармадагъин дапӀну, Думу чӀиви гъапӀну, фицики Думу аьжалихьан дерккуз гъабхьундайи+.

25Фицики Давудри Исайикан гьамци кӀура:

«Узуз Агъа гьарган йиз улихь хьади рякъюразуз.

Дугъу, йиз арччул хилихъ дийигъну,
узу уьрхюрайи.
26Мидʼин йиз юкӀв шад гъабхьну,
йиз мелзну гьарган Яв тяриф апӀура.
Йиз беденра кмиди архаинвалиъ а,
ва узу умуд ктабтӀурадарза,

27фицики Уву йиз рюгь жегьеннемдиъ гъидрибтарва
ва Яв Марцци Кас накьвдиъ утӀуз гъитидарва.

28Уву узуз уьмрин рякъ ачухъ гъапӀунва,

Уву йиз улихь хьайивали узу шадвали ацӀди»+.

29Эй йиз чвйир! Узхьан учвуз ихь абйирин аба Давудрин гьякьнаан саб шак адарди пуз шулзухьан: думу гъакӀну ва думу киву накьв гъийин йигъазкьан имихьухь+. 30Учв пайгъамбар вуди хьпаз дилигну, дугъаз, учв али тахтниина чан насларикан сар дитуз Аллагьди аьгьт дапӀнайиваликан аьгъяйи+.

31Дугъаз Месигь гъачӀихъан чӀиви шлубдиканра аьгъяди гъабхьну, фицики дугъу гьамци кӀура:

«Месигь гъийихдарин паччагьлугъдиъра гъитдар,
ва Дугъан беденра накьвдиъ убтӀидар».

32Аллагьди гьадму Иса чӀиви гъапӀну, ва учу вари мидин шагьидар вуча.

33Гьамус Думу аьршариин Аллагьдин арччул хилихъ деъна. Дугъу Адашдихьан тувурза дупнайи Гирами Рюгь кьабул гъапӀну ва Гьадму, учвуз рябкъюрайиси ва ебхьурайиси, учʼин улурзну+.

34Давуд аьршариз за гъапӀундаршра, дугъу гьамци дупна: «Агъайи йиз Агъайиз гъапну:+
35„Сабан Узу Яв душмнар Яв ликарикк дахьайизкьан, Йиз арччул хилихъ деъ“».

36Гьаци вуйиган, аьгъю йибхьайки, эй Израилин халкь, Исайикан Аллагьди Агъа ва Месигь гъапӀну, хъа учву Думу кьумариинди хачрак карсунчва!

37Му гафар гъеерхьиган, дурарин лап кӀваз тясир гъапӀнийи ва Петризна миди вуйи вакилариз дурари гьамци гъапнийи:

– Хъа учу гьамус гьапӀча, гъардшар+?

38Петри дурариз кӀуруки:

– Ичв гунгьар гардандиъ дидисну, уьмур дигиш апӀинай. Ва ичв гунгьарилан хил алдабгъбан бадали, гьарсар кас Месигь Исайин ччвурнахъан штуан йихьай: гьадмуган учвуз Гирами Рюгь пешкеш хьиди+. 39Му, учвузси, ичв веледаризра, сабан Аллагьдихьан ярхла вуйидаризра, Агъа Аллагьди, Чахьна дих дапӀнайидаризра кади, тувнайи гаф ву+.

40Петри «аьрбатанди яшамиш шулайидарихьан ихтият йихьай» кӀури ва хъана жара гизаф гафариинди дурариз ихтият хьуз дих апӀури гъахьну.

Хъугънайидарин яшайиш

41Дугъан гафар кьабул гъапӀдар штуан гъахьнийи; хъа гьадму йигъан хъугънайидарин кьадар шубуд агъзур кас шулу. 42Дурари, гьаммишан вакиларин аьгъюваларихъ хъпехъури, чпин арайиъ сюгьбатар гъахури, сатӀиди ипӀури ва ккарагури, чпин вахт адапӀури шуйи.

43Аллагьдихьан варидариз гучӀуйи, ва Аллагьди вакиларилантина дурариз аьхючӀвеъ аьламатар ва аьжайиб лишнар улупнийи.

44Хъугънайидар вари сатӀиди гъузнайи, ва вариб дурарин уртахъди вуйи+. 45Дурари чпин мал-мулк масу туври ва дарвал кайидариз пай апӀури гъахьну. 46Дурар гьар йигъан Аллагьдин хулаз уч шуйи ва уьлра кмиди чпин хулариъ сатӀиди ипӀуйи, сари-сариз разивалиинди хураг гьиври, шадди яшамиш шуйи. 47Гьацира дурари, Аллагьдин тяриф апӀури, вари халкь чпихъди ужуди хьубʼин шадвал хъапӀри гъахьну. Ва гьар йигъан, Аллагьдихъ хъугънайидарихьна, гунгьариккан азад гъаши касар артухъ шуйи.

3

Петри ликур сагъ апӀуб

3^1Сабан Петрна Югьан лисхъан, сяаьт шубуб шулайиган, ккарагуз Аллагьдин хулаз гъягъюрайи. 2Дурариз учв бабкан гъашихъанмина ликар ккурсуз даршлу сар ликур рякъюру. Думу, чан дустари хури, гьар йигъан Аллагьдин хулан «Уччву урнарихъ» кӀурушвахь дитри шуйи. Дугъу дина гъюрудариз садакьа ча кӀури шуйи+.

3Дугъу, Аллагьдин хулан урнарихьна гъафи Петрна Югьан дяркъну, дурариз садакьа ча кӀуру. 4Дурар дугъаз дикъатниинди лигуру ва Петри кӀуру:

– Учухьинди лиг.

5Думура, чаз фукӀа тувур кӀури, дурарихьинди лигуру. 6Амма Петри дугъаз гъапи:

– Узухь арс, ясана гъизил хьтарзухь, хъа узуз айиб тувдизавуз: Назаретдиан вуйи Месигь Исайин гьюкмиинди кӀураза: гъудужвну гъарах!+

7Гьамци дупну, Петри, дугъан арччулну хил дибисну, дугъаз за хьуз кюмек апӀуру+. 8Гьадмуган ликурин ликар мюгькам шулу ва думу гъедергну лицуз хъюгъру. Хъасин думу, ергури ва Аллагьдин тярифар апӀури, дурарихъди Аллагьдин хулаъ учӀвру+. 9Варидариз думу, фици Аллагьдин тярифар апӀури гъягъюраш, рякъюру ва 10думу, садакьа ча кӀури, «Уччву урнарихъ» деъну шлу ликур вуйиб аьгъю шулу. Дугъан ликар сагъ хьувалиин адмийир русвагь духьнайи.

Сулеймандин айвандихъ Петрин улхуб

11Гьадму ликар сагъ гъаши кас Петрихьанна Югьандихьан гьудудучӀври гъахьнийи, хъа гьаму арайиъ мюгьтал духьнайи вари халкь Сулеймандин айван кӀурушвахь дурарихьна уч хьуз хъюгъру+. 12Му гьял дябкъну, Петри кӀуру:

– Израилин агьалйир, мидʼин гьаз аьламат духьначва? Гьаз учву учуз, му касдин ликар ич кьувватниинди ва ужувлиинди сагъ дапӀнайиси, лигурачва? 13Му Аллагьди гъапӀуб ву: Ибрагьимдин, Исакьдин ва Якьубдин Аллагьди, ихь абйирин Аллагьди Чан Гъараваш Иса адлу гъапӀну. Хъа учву Думу йикӀуз гъитунчва ва, Пилатдиз Думу азад апӀуз ккун гъабшиган, Думу нигь гъапӀунчва+. 14Марцци ва Гьякьлу вуйи Кас нигь дапӀну, адми гъачӀи гъачагъ азад апӀувал тӀалаб гъапӀунчва+. 15Учву уьмур Туврайир гъакӀунчва. Ари Гьадму Аллагьди, гъачӀихъан, чӀиви гъапӀну, ва учу мидин шагьидар вуча. 16Му кас Исайин кьувватниинди сагъ духьнайир ву, фицики учу Исайин кьувватнахъ хъугънача. Учвуз гьаму кас аьгъячвуз ва Исайихьан вуйи хъугъували думу сагъ апӀувал магьа гъябкъюнчвуз!

17Амма узуз аьгъязузки, йиз чвйир, му ляхнар ичв аьхюдаризси учвузра аьгъдарди хьувалиан гъапӀдар вуйичв+. 18Аллагьди чан пайгъамбрарин мелзналан Месигьдин аьзабарикан улихьмиди гъапну ва гьаци гъапӀнура ву. 19Гьаци вуйиган, ичв тахсрар гардандиъ дисай ва, ичв гунгьарилан хил алдабгъбан бадали, Агъайихьинди илтӀикай. 20Гьадмуган Агъайи учвуз шадвалар тувиди ва учвухьна гьязур духьнайи Иса Месигь гьаъди.

21Думу аьршариин Аллагьди Чан марцци пайгъамбрарин мелзналан дупнайи вари ляхнар тамам апӀайизкьан гъузди+. 22Фицики Муса пайгъамбри дупна: «Ичв Аллагь вуйи Агъайи ичв чвйирин арайиан, узуси, Пайгъамбар адаиди. Дугъу учвуз фу гъапишра, тамам апӀинай+. 23Ва гьадму Пайгъамбрихъ хъпебехъу гьарсар кас Аллагьдин халкьдин арайиан адаиди ва терг апӀиди». 24Ав, Шамуил пайгъамбрилан ккебгъну, дугъхъанмина гъахьи вари пайгъамбрари гьамцдар йигъар улуркьбакан улихьмиди кӀури гъахьну+. 25Пайгъамбрари улихьмиди дупнайи йикьрар, Аллагьди ичв абйирихъди гъийитӀдар, учвуз дурукьна. Аллагьди Ибрагьимдиз гъапнуки: «Яв тумралантина дюнʼяйин вари инсанариз ужувлар хьиди»+. 26Аллагьди сифте учвухьна, ичв чӀуру рякъяриан адаъну, учвуз ужувлар хьпан бадали, Чав чӀиви гъапӀу Чан Гъараваш Иса гьаъна.

4

Петриин ва Югьандиин суд

4^1Петрна Югьан халкьдихъди улхурайи вахтна, дурарин багахьна маллйир, Аллагьдин хулан гъаравларин аьхюдарна саддукйир гъафнийи+. 2Петрина Югьанди халкьдиз Исайилантина гъачӀидар чӀиви хьуваликан аьгъювалар улупура кӀури, дурариз гизаф хъял кайи. 3Дурари, Петрна Югьан дидисну, сарун хябяхъ хьпаз лигну, гвачӀиндизкьан гъаравликкди уьрхюру+. 4Аьгъювалар гъеерхьдарикан гизафдар хъугънийи. Дурарин кьадар хьуд агъзурихьнакьан вуйи.

5Хъайигъан гьякимар, агъсакълар ва аьлимар Ерусалимдиъ уч шулу. 6Душваъ аьхюну малла Гьаннай, гьацира Каяфа, Югьан, Александр ва жугьдарин аьхюну маллайин тухмиан вуйи жарадарра айи+. 7Дурари, Петрна Югьан хъади духну, дурарихьан гьерхну:

– Фициб кьувватниинди вая фуну ччвурнахъан учву гьамци гъапӀунчва+?

8Гьадмуган, Гирами Рюгьнахьди ацӀну, Петри дурариз кӀуру:

– Эй халкьдин гьякимдрарна Израилин кавхйир!+
9Эгер учву аьжуз адмийиз ужʼвал гъапӀну кӀури ва, думу фици сагъ гъахьнуш, пуб гъи учкан жаваб тӀалаб апӀураш,+
10учвуз варидариз ва вари Израилин халкьдиз аьгъю ибшри, му, учву дариз гъизигу ва Аллагьди чӀиви гъапӀу Назаретдиан вуйи Месигь Исайин гьунарниинди думу ичв улихь сагъ духьну, дийигъна.

11Думу,

устйири нигь дапӀну
ва хъасин мурччван кӀулин гъван гъаши, Гъван ву+.

12Фицики заварин кӀанакк инсанариз тувнайидарикан, ухьуз уьрхювал тувру, сарун жара ччвур ккадар+.

13Жугьдарин гьякимдрариз Петринна Югьандин дирбашʼвал дябкъну, дурар гъурхдар дару ва аьдати адмийир вуйивалин гъаври ахъну, гьаддиин мюгьтал духьнайи. Дурар Исайихъди гъахьидар вуйиб аьгъю гъабхьнийи. 14Исайин вакиларин гъвалахъ сагъ дапӀнайи адми дийигънайиган, сарун артухъ дурарихьан гаф пуз гъабхьундайи+. 15Петризна Югьандиз диванханайиан удучӀвуз буйругъ тувну, гьякимдрари чпин арайиъ мясляаьт апӀуру:

16– Ухьу мурарикан гьапӀхьа, фицики Ерусалимдиъ яшамиш шулайи гьарсар касдиз му аьхю аьламат гьадрари гъапӀуб ачухъди аьгъя, ва ухьхьан му гъапӀундар пуз шулдар. 17Амма му аваза хъанара ярхлаз дарабгъбан бадали, Исайикан гьич сарихъдира дулухуз дурариз гъадагъа апӀидихьа.

18Ва дурариз дих дапӀну, Исайикан сарун саризра фукӀа дарпуб ва аьгъювалар улулупуб гъадагъа апӀуру. 19Хъа Петрина Югьанди дурариз жаваб тувру:

– Учву саб фикир апӀинай: Аллагьдин улихь АллагьдихътӀан учвухъ артухъ хъпехъуб дугъри вуйинхъа+? 20Учхьан учуз гъябкъюбдиканна гъеебхьубдикан дарпиди гъитуз шулдарчухьан.

21Дурар, хъана гучӀар ккаъну, деетну. Гьаз гъапиш дурариз жаза тувуз гьякимарихьан багьна абгуз гъабхьундайи, фицики гъабхьибдиз лигну, вари халкьди Аллагьдин ад апӀурайи+. 22Сагъ гъаши касдин ягъчӀвур йистӀан артухъ вуйи.

Вакиларин ккарагувал

23Деету Петрина Югьанди, чпиндарихьна дуфну, аьхюну маллйирина кавхйири чпиз фу гъапнуш, ктибтуру. 24Мурар деерхьну, заварихьинди илдицну, Аллагьдиз варидари кӀуру:

– Я Гьякимдар Аллагь, Уву зав, жил, гьюл ва дюнʼяйиъ айи гьарсаб яратмиш гъапӀунва! 25Ич аба ва Яв лукӀ Давудрин мелзниинди Гирами Рюгьналанмина Уву гъапунва:

«Гьаз жара миллетар гьяясуз шулу?

Гьаз дурариъ кӀулиз удудучӀвру ниятар а?

26Дюнʼяйин паччгьар ва гьякимдрар
дяви апӀуз гьязур духьна,

Агъайиз ва Дугъан Месигьдиз
къаршу вуди сабишвʼина уч духьна».

27Фицики дугъриданра мурар вари, Гьиродна Понтий Пилат Израил халкьдихъди ва жара миллетарихъди гьаму шагьриъ Уву Месигьди ктагъу Яв Гирами Гъаравашдиз къаршу вуди уч гъахьну+. 28Чпин ляхнар кӀулиз адагъуз уч гъашидариинди Яв кьастниинди ва гьюкмиинди улупнайи ляхнар кӀулиз удучӀвну. 29Гьамус Уву лиг, Агъа, учуз гучӀар ккаъри, дурари фйир кӀураш, Яв лукӀариз Яв гаф гучӀ дарди пуз кюмек апӀин+. 30Аьзарлуйир сагъ апӀури, аьламатар ва аьжайиб лишнар улупури, Яв Гирами Гъараваш Исайин ччвурнахъди Яв кьувват улуп.

31Ккарагбахъан, дурар али йишв тӀубччвуру ва дурар Гирами Рюгьнахъди ацӀру. Гьаддиз дурари Аллагьдин Гаф аьшкьниинди пуз хъюгънийи+.

Вари уртахъуб вуйи

32Вари хъугънайидар саб юкӀвси ва саб жанси гъахьнийи. Дурарикан сарира чаз айи мал-мутмуйиз, йизуб ву, кӀурдайи, хъа вариб дурарин уртахъуб вуйи+. 33Вакилари зурба кьувватниинди Агъа Иса чӀиви хьуваликан шагьидвал апӀури гъахьну. Дурариин Аллагьдин ужʼвал алди гъабхьну. 34Дурарин арайиъ дарвал кайидар адайи, фицики мулкар вая хулар-йишвар айидари, дурар масу туври, пул хури шуйи+. 35Хъа пул вакиларихьна тувуйи, ва дурари, шлиз фтин дарвал каш, гьубкӀбан бадали пай апӀуйи.

36Месела, Киприъ бабкан гъаши сар левит Юсуфди (вакилари дугъаз Варнав кӀуйи, яна «Ккарцрур»)+
37чан хутӀил масу тувну, дидихъ гъадабгъу пул дубхну, вакиларихьна тувнийи.

5

Ананайин ва Сапфирайин кучӀал

5^1Ананай кӀуру сар касдина дугъан шив Сапфирайи чпин мулк масу тувру. 2Хъасин гъадабгъу пуликан, хпиризра аьгъяди, саб пай гьитӀибкӀуру ва имбуб дубхну вакиларихьна тувру. 3Гьадмуган Петри дугъаз кӀуру:

– Ананай, гьаз яв кӀван аьхювал апӀуз иблисдихьди гъитунва, гьаз, Гирами Рюгьназ кучӀал дапӀну, жилихъ туву пуликан гьитӀибкӀунва? 4Масу тувайиз думу жил явуб дайинхъа? Ва гъадабгъу пулра яв ихтиярнаъ адайинхъа? Мициб ляхин фици фикриз гъафнияв?! Уву адмийириз ваъ, хъа Аллагьдиз кучӀал гъапӀунва.

5-6Гьаму гафар гъеерхьу Ананай алдакуру ва алишвʼин йикӀуру. Хъа дуфну жигьилари, думу кивуз гьязур апӀуру, хъасин кивуз адагъуру. Ва мидкан гъеебхьдарин гучӀбаан зегьле гъябгъюру.

7Мина шубуб сяаьтналан гъабшибдикан хабар адру Ананайин шив гъюру. 8Петри дугъхьан гьерхру:

– Йип узуз, учву хутӀил гьаму кьиматнахъ масу тувинчвахъа?

Дугъу: «Ав, гьадмукьандиз тувунча» пну, жаваб тувру.

9Гьадмуган Петри дугъаз кӀуру:

– Учвʼан Агъайин Рюгь ахтармиш апӀуз фици удубкьунчвуан?! Гьатмагьа яв жилир кивдар, кьяляхъ хъадакну, урчӀарихъна дуфна. Дурари яв майитра гъабхиди.

10Му дишагьли сабпну Петрин ликариккинди алдакуру ва йикӀуру. Хулаъ учӀву жигьилариз думура дукӀну рякъюру ва, духну, жилирин гъвалахъ кивру. 11Вари хъугънайидарик ва мидкан гъеебхьдарик зарбди гучӀ кабхънийи.

Аллагьдин лишнар

12Вакилари халкьдин арайиъ гизаф аьламатарна аьжайиб лишнар гъапӀнийи. Дурар гьарган вари сатӀиди Сулеймандин айвандихъ хъади шуйи+. 13Жарадарикан гьич сарихьанна вакиларин багахь хьуз шули гъабхьундар. Халкьди дурарин ад апӀуйи. 14Агъайихъ хъугънайи халкьдин – гьам жиларин, гьам дишагьлийирин – кьадар артухътӀан артухъ шулайи. 15Аьзарлуйирра кмиди, кючейиз адагъуйи, ахнар-леъфариин дитуйи, дилинтина гъягъруган, Петрин сиринкьан кубкӀри кӀури. Фицики дурар сагъ хьпан бадали гьадмура чӀяаьн шул пну, дурари миж кивуйи+. 16Ерусалимдин аьтрафарихъ хъайи шагьрариан аьзарлуйир ва жинар кучӀвнайидар хури, инсанарин аьхю дестйир гъюз хъюгъюйи, ва вари сагъ шулира гъахьну.

Вакилар дисуб

17Гьадмуган маллйирин аьхюр ва дугъахъ хъайи саддукйир гъанихвалиан тӀуркӀури гъахьну ва+
18дурари вакилар, дидисну, жямяаьтлугъ дустагъдиъ итру+. 19Хъа Агъайин Малайикди, йишвну дустагъдин урчӀар арццру ва, дурар адаъну, кӀуру:+

20– Душну Аллагьдин хулаъ халкьдиз цӀийи уьмрикан вари кидибтай.

21Му гафар деерхьну, дурар акв мялум шулайи вахтна Аллагьдин хулаъ учӀвру ва халкьдиз аьгъювалар улупуз хъюгъру. Маллйирин аьхюри ва дугъахъди хъайидари, вари диванбегйирна Израилин сихларин вари кавхйир суддиз уч апӀуру, хъасин суддин гъаравлар дустагъдиз вакилар хуз гьаъру.

Диванбегйирин улихь

22Вакилар хуз гъафидариз дустагъдиъ фужкӀара дихъурдар ва, хъадакну, гъафидари кӀуру:

23– Учуз дустагъ мюгькамди хъябкьну ва гъаравларра урчӀарихъ дийигънади гъяркъюнчуз, амма раккнар арцциган, учуз душваъ касра гъидихъундарчуз.

24Му гафар гъеерхьиган, аьхюну маллйир ва Аллагьдин хулан гъаравларин аьхюр, му фу хабар вуйкӀан кӀури, мюгьтал духьну гъузнийи. 25Хъасин сари дуфну кӀуру:

– Учву дустагъдиъ иту адмийир Аллагьдин хулаъ а ва халкьдиз дурари аьгъювалар улупура!

26Гьадмуган гъаравларин аьхюри, чан эскрарихъди душну, вакилар хъади гъюру. Вакилариз гуж апӀуз эскрариз гучӀуйи, фицики халкьди дурариин гъван уьлюбхюб мумкин вуйи+.

27Дурари вакилар диванбегйирин улихь дерккру. Гьадмуган маллйирин аьхюри дурарихьан гьерхру:+

28– Учу учвуз Гьадму Касдин гьякьнаан аьгъювалар улупуб ижмишнаан къадагъа гъапӀундайинхъа? Хъа магьа, учву Ерусалим вуйиси Дугъкан аьгъювалар рагъурачва ва Думу йикӀбан тахсир учʼин илипуз ккунди ачвуз+.

29Петри ва вакилари жаваб тувру:

– Учу адмийиризтӀан Аллагьдиз артухъди мютӀюгъ духьну ккунду+. 30Учву Иса, дариз дизигну, гъакӀунчва, амма ихь абйирин Аллагьди Думу, гъачӀихъан, чӀиви гъапӀну. 31Аллагьди, Израилин халкьди чпин тахсрар гардандиъ дидисну гунгьарилан хил алдабгъуз гъитбан бадали, Иса Чан арччул хилихъна Аьхюрди ва ухьу Уьрхрюрди за гъапӀну. 32Мидин шагьидар Чаз мютӀюгъ шлудариз Аллагьди тувнайи Гирами Рюгь ва учу вуча+.

33Му гафар гъеерхьиган, диванбегйирик яманди хъял кубчӀвру, ва дурариз вакилар йихуз ккун шулу+.

Гамалиилин насигьят

34Къанунчийизси гьюрмат айи, диванбегйирикан Гамалиил кӀуру сар фарисейи, али йишвлан за духьну, вакилар саб геренди суддиан адауз буйругъ тувру+. 35Хъасин дугъу кӀуру:

– Израилин агьалйир! Учву мурарикан гьапӀруш, ужуди фикир апӀинай! 36Ичв кӀваин илмиш, сацӀиб улихьнаси, учв зурба кас вуза кӀури, Февда кӀурур гъядяхънийи ва юкьудваржкьан адми дугъахъди гъахьнийи. Хъа думу йивну гъакӀнийи, дугъан терефкрар гъадаргънийи ва жвартӀ гъахьнийи. 37Дугъан кьяляхъ, агьалйир гьисаб апӀру вахтна, Галилейиан Ягьуда гъядяхъну, дугъура чахъди хайлин халкь жалб гъапӀну. Думура йивну гъакӀну, хъа дугъахъди гъушдарра вари гьубкьушвахъинди гъарагъну+. 38Гьаддиз лигну, гьамус кӀуразачвуз: гьадму касарихьан гьудучӀвай ва дурар сикинди гъитай. Фицики эгер му ляхин инсанарин терефнаан вуйиб вуш, думу кӀулиз удубчӀвидар. 39Хъа эгер Аллагьдин терефнаан шулайиб вуш, учвхьан думу дебккузра хьибдарчвухьан, учву Аллагьдиз къаршудира хьуз мумкин ву.

40Диванбегари дугъан насигьят кьабул апӀуру. Хъасин вакилариз дих дапӀну, дурар дурччвну, сарун Исайикан аьгъювалар улупуз гъадагъа дапӀну, деетуру. 41Вакилар кӀуруш, чпи Иса себеб вуди жазайикк ккуркьуз лайикьлу хьубʼин шад духьну, суддиан удучӀвну гъягъюру+. 42Гьар йигъан Аллагьдин хулаъ ва адмийирин хулариъ халкьдиз Иса Месигьдикан аьгъювалар улупури, дурари Ужувлан хабар рабгъуру.

6

Ургур кюмекчи ктагъуб

6^1Вакиларин терефкрар артухъ хьпахъ, бинайиан грек чӀалʼинди улхурайи жугьдари Ерусалимдин жугьдарикан аьрзар апӀуз хъюгъру. Дурари, гьар йигъан Ерусалимдин жугьдари кюмек пай апӀру вахтна, Ерусалимдиан дару ачӀни хпариз фикир туври шулдар, кӀуйи+.

2Гьадмуган йицӀикьюр вакили, вари ученикариз дих дапӀну, кӀуру:

– Учу Аллагьдин гаф гъибтну, кюмек пай апӀуб ужу дар. 3Гьаци вуйиган, гъардшар, ичв арайиан ухьуз аьгъюдар, Гирами Рюгьну ва фагьумлували ацӀнайи ургур кас кадагъай. Дурар гьадму гъуллугъниин дерккдихьа+. 4Хъа учу ккарагури ва Ужувлан хабар рабгъури хьидича.

5Му теклифниин вари рази шулу. Дурари хъугъвали ва Гирами Рюгьну ацӀнайи Стефан кӀуру кас, гьацира Филип, Прохор, Никанор, Тимон, Пармен ва улихьди аллагьсуз вуди гъаши Антиохияйиан вуйи Николай ктагъуру+. 6Мурар вакиларин улихь дерккнийи ва, Аллагьдиз ккарагну, дурариин хилар иливнийи+.

7Гьамци Аллагьдин гаф рабгъури, Ерусалимдиъ хъугънайидарин кьадар артухъ шулайи, маллйириканра гизафдар Аллагьдихъ хъугъри гъахьнийи+.

Стефан дисуб

8Хъугъвалиъ ва кьувватнаъ айи Стефанди халкьдин арайиъ зурба вуйи аьламатар ва аьжайиб лишнар улупуйи. 9Киринеяйиан, Александрияйиан, Киликияйиан, Асияйиан вуйидар ва Азадлуйирин мистан терефкрар Стефандихъди гьюжатнаъ учӀвру. 10Амма дурарихьан Стефандин фагьумлувал ва дугъак кайи Гирами Рюгь ккагъуз гъабхьундар+. 11Гьаддиз дурари пул тувну бязи адмийир: «Учуз, дугъу фици Муса пайгъамбризна Аллагьдиз люкьнар апӀурайиш, гъеебхьунчуз» кӀури, пуз алауру+. 12Дурари гьамци халкьдик, тухмарин кавхйирик ва аьлимарик гъалабулугъ кипру ва, алархьну дидисну, Стефан аьхю суддиз хуру. 13Душваз кучӀлин шагьидарра хъади гъюру, ва дурари кӀуру:

– Му касди сикин дарди Аллагьдин хулаз ва Къанундиз люкьнар апӀура+. 14Учуз дугъу, Назаретдиан вуйи Исайи Аллагьдин хал дабгъиди ва Мусайи ухьуз тувнайи аьдатар гьюдюхиди кӀури, гъеебхьунчуз+.

15Суддиъ деънайидари Стефандин машналан ул алдабгъурадайи, фицики дурариз дугъан маш малайикдин машси рябкъюрайи.

7

Стефандин улхуб

7^1Гьадмуган жугьдарин аьхюну маллайи гьерхру:

– Му гафар гьякь вуйин?

2Стефанди жаваб тувру:

– Хъебехъай, чвйир ва абйир! Ихь аба Ибрагьимдиз, гьеле чав Харрандиъ бин апӀайиз улихьна, яна учв Месопотамияйиъ яшамиш шулайи девриъ, кьудратлу Аллагь ачмиш гъахьну+
3ва гьамци гъапну: «Яв багъри юрд ва яв багахьлуйир гъитну, Узу улупу уьлкейиз гъарах»+. 4Ибрагьимдира, халдеялуйирин уьлке дипну, Харрандиъ бин гъапӀну. Дугъан адаш кечмиш гъашихъан, Аллагьди Ибрагьим гьамусяаьтди учву яшамиш шулайи уьлкейиз гъюз гъитну+. 5Аллагьди дугъаз ирс вуди жилин саб чӀукӀкьан тувундар, амма думуган Ибрагьимдиз веледар адайишра, гележегдиъ дугъазна дугъан веледариз жил тувуз гаф тувру+. 6Аллагьди дугъаз гъапну: «Яв веледар яд ругариина гъафи гъурабйир хьиди ва дурар юкьудварж йисан лукӀарди аьзабнакк ва зулмикк ккади гъузди+. 7Дурар лукӀариз илтӀикӀу халкьдин узу диван апӀидиза, ва дурари, гьадму юрд дипну, гьамина дуфну, гьаму ругдиин Узуз икрам апӀиди»+. 8Аллагьди, Ибрагьимдихъди йикьрар йибтӀбан лишан вуди, суннат апӀбан аьдат дугъаз багъиш гъапӀну. Гьаддиз лигну, Ибрагьимдикан Исакьдин адаш гъашиган, дугъу миржидпи йигъан Исакьдин суннат гъапӀну. Исакьдикан Якьубдин адаш гъашиган, дугъура гьаци Якьубдин суннат гъапӀну, дидхъантина Якьубди чан баяринна суннат гъапӀну, хъа дурарикан гележегдиъ йицӀикьюб сихлин ата-бабйир гъахьну+.

9Дурари, чпин чве Юсуфдиин бахил духьну, думу Египет уьлкейиз йисирвализ масу тувру. Хъа думу Аллагьдин кӀваин илмиди гъахьну+. 10Аллагьди думу вари завалариккан уьрхюру, дугъаз зурба фагьумлувал ва Египетдин паччагь дугъахьна ужуди янашмиш хьувал тувру. Паччагьди дугъкан вари Египетдин ва чан хусуси хулан гьякимдар гъапӀнийи+. 11Египетдиъна Ханаан юрднаъ гашʼвал абхъру, ва вари агьалйир зурба аьзабарикк ккуркьру. Ихь абйириз ипӀруб дибрихъри гъабхьну. 12Египетдиъ уьл а, кӀури деебхьну, Якьубди дина ихь абйир гьаънийи. Му дурари Египетдиз гъапӀу сабпи сиягьят вуйи+. 13Дурар гьадина кьюбпи ражари гъушиган, Юсуф чан чвйириз ачмиш шулу, ва Египетдин паччагьдиз Юсуфдин тухум аьгъю шулу+. 14Хъа Юсуфди чан адаш ва вари багахьлуйир хъади гъюз адми гьаъру. Дурар вари ургцӀурна хьур кас вуйи+. 15Якьуб Египетдиз гъюру ва ихь абйир душваъ чпин аьжал хъубкьайиз яшамиш шулу+. 16ГъачӀихъан, дурарин майтар багъри юрднаъ айи Сихем кӀуру шагьриз духну, Ибрагьимди Хаморин баярихьан арсрахъ гъадабгъу накьвдиъ ивру+.

17Аллагьди Ибрагьимдиз тувнайи гаф тамам апӀру вахт багахь хьубахъ, Египетдиъ айи жугьдарин кьадар гъюблан-гъюбаз артухъ шули гъабхьну. 18Аьхириъ Египетдин тахтниина, Юсуф аьгъдру жара паччагь гъафнийи.

19Дугъу ихь халкь аьмал кади ишлетмиш гъапӀну ва ихь абйириз гужар тувну. Дурарин бицӀидар, пуч хьубан бадали, чӀурариз гатӀахьуз мажбур апӀури гъахьну. 20Гьадму вахтна Муса бабкан шулу. Думу Аллагьдиз кьабул шлу бай гъахьну. Думу шубуб вазли чан адашдин хулаъ дадайин мухрихъ шулу,+
21хъа думу гатӀахьиган, паччагьдин шуру гъадагъуру ва чахь, чан байси, тербияламиш апӀуру. 22Мусайиз Египетлуйирин гьадмугандин илмар аьгъю гъахьну. Думу улхбариъ дилавар, ляхнариъ бажаранлу кас вуди гъахьну.

23Мусайин ягъчӀвур йис гъабхьиган, гъардашлугъ жугьдариин улукьуз дугъан кӀваз гъюру. 24Чан гъардшарикан сарик Египетдин агьали кялхъради ва дугъаз йивуради дяркъну, дугъхъанди духьну, Мусайи египетлу йивну йикӀуру.

25Мусайи, чан халкьдиз чалантина Аллагьди азадвал гьапӀрайивалин дурар гъаври ахъуршул пну, фикир гъапӀнийи, амма дурар гъаври ахъундайи. 26Хъайигъан дугъаз хабарсузди чиб-чпик кархьнайи кьюр жугьуд рякъюру ва дугъаз дурар, гьамци кӀури, мясляаьтнахъна хуз ккун шулу: «Эй инсанар, учву гъардшар вучва, гьаз учву сари-сариз гиран ктапӀурачва?» 27Амма чан багахьлуйиз гиран ктапӀурайири, Мусайиз хъизигну, кӀуру: «Уву ич аьхюрди ва диванбегиди шли дерккунву? 28Накь Египетлуси, узура йивну йикӀуз ккунди ануз?» 29Му гафар гъеерхьиган, Муса Египетдиан гьергну, Мадиам юрднаъ гъурабайиси чаз бин ккебгъру. Душваъ дугъаз кьюр байра шулу.

30ЯгъчӀвур йис улдучӀвхъан, ичӀи чюлиъ Синай дагъдиин дугъаз чан улихь убгурайи зазун рукчин ялавнягъ малайик рякъюру. 31Му гъяркъю Муса мюгьтал шулу. Хъа ужуди тамаши апӀбан бадали рукчиз багахь хьуз хъюгъиган, дугъаз Агъа Аллагьдин сес ебхьуру: 32«Узу яв абйирин Аллагь, Ибрагьимдин Аллагь, Исакьдин Аллагь ва Якьубдин Аллагь вуза!» ГучӀбаан гукӀни духьнайи Муса рукчиз лигуз даршули гъахьну. 33Гьадмуган Агъайи дугъаз кӀуру: «Яв ликарилан илдит, фицики уву дийигънайишв Аллагьдиз гирами жил ву. 34Узуз Египетдиъ Йиз халкьдиз зулмар апӀуради рябкъюразуз, дурарин сузйирин агьузар ерхьуразуз ва дурар азад апӀуз жилиина кудучӀвназа. Гьаци вуйиган, Узу уву хъана Египетдиз гьаъразаву».

35«Уву ич аьхюрди ва диванбегиди шли дерккну» пну, жугьдари нигь гъапӀур гьадму Муса ву. Убгурайи зазун рукчигъ Аллагьдин малайик гъяркъю, Аллагьди малайикдилантина жугьдарин гьякимдарди ва азад апӀрурди гьаурра гьадму Муса ву. 36ЯгъчӀвур йисан Египет жилариин Уьру гьюлихъ ва ичӀи чюлиъ аьламатар ва аьжайиб лишнар улупури, дурар Египетдиан адаурра гьадму Муса ву. 37Израилин баяриз: «Ичв Агъа Аллагьди учвухьна ичв чвйирин арайиан, узуси, Пайгъамбар гьаъди» гъапирра гьадму Муса ву+. 38ИчӀи чюлиъ уч гъашиган, Израилин халкьдихъ хъайир, чахъди Синай дагъдиин малайик гъулхур, чӀиви гафар кьабул гъапӀур, дурар ухьухьна рукьуз гъитур, ихь абйирихъди хъади гъаширра гьадму Муса ву. 39Ихь абйириз дугъахъ хъебехъну хьуз ккун гъабхьундар, думу нигь дапӀну, Египетдиз хътакуз ккун гъабхьну. 40Дурари Гьарундиз гъапну: «Ухьу дина хъади гъягъюз ухьуз идолар кадаъ, фицики ухьу Египетдиан адау Мусайихъди фу гъабхьнуш, аьгъдархьуз». 41Гьадмуган дурари идол вуди кӀарисиб кадапӀну, дидиз гъурбнар хури ва чпи гъапӀубдикан шадлугъар апӀури гъахьну. 42Аллагьди дурарихьан маш гьадабгъуру, ва дурари завун идолариз гъурбнар хури икрамар апӀуру. Пайгъамбрарин Китабдиъ гьамци дибикӀнайиси гъабхьну:

«Израилин халкь!
ЯгъчӀвур йисан ичӀи чюлиъ
урккру ва ургру гъурбнар
учву Узуз хури гъахьунчвахъа?
43Ваъ, учву икрам апӀбан бадали,
учвухьди Молохдин чадур,
ичв Ремфан-идолин хяд,
ичв ктау идолар гъахури гъахьунчва.
Гьаддиз лигну, Узу учву
Вавилон сяргьятарилан тина гьаъдиза»+.

44Ихь абйири, ичӀи чюлиъ лицурайи вахтна, йикьрарнан гирами Чадур гъабхури гъахьну. Думу Чадур Мусайи, Аллагьди чаз улупу чешнейиинди гъапӀну+. 45Ихь абйири Гъисайин хиликкди чпин абйирилан гъурубкьу гьадму чадур гъабхури гъахьну. Дурари, Аллагьди улихьди жара халкьар ултӀуркку жил гъибисну. Гьамци Давудрин йигъар улукьайиз гъабхьнийи. 46Давуд Аллагьдиз ккунир гъахьну. Думу, Якьубдин Аллагьдиз хал дивбан бадали, ккарагну+.

47Хъа Агъайиз хал Сулейманди дивру+. 48Анжагъ ВаритӀанзаанур хилариинди диву дараматариъ яшамиш шлур дар, фицики, пайгъамбри дупнайиганси:+

49«Аьршар Йиз тахт вуйиз,
хъа жил – Йиз ликарин кӀан.

Фициб хал Узуз дивуз шулчвухьан? –
кӀура Агъайи, –

Ясана Йиз эргвал йивру йишв наан а?

50Му вари Узу яратмиш гъапӀуб даринхъа?»

51Эй, Аллагьдиз юкӀвар бахш апӀуз ва Дугъахъ хъпехъуз даккни фурсачйир! Учву гьарган Гирами Рюгьназ къаршу удучӀвурачва, учву ичв абйирсдар вучва. 52Ичв абйири пайгъамбрарикан фуж утӀурккундар? Дурари Гьякьлур гъюваликан улихьмиди хабар гъапӀу пайгъамбрарра гъийихну, гьамус гьадму Гьякьлур учву масу тувну гъакӀунчва!+
53Аллагьдин малайикари учвуз туву Къанундиз мютӀюгъ гъахьундарчва+.

Стефан йикӀуб

54Му гафарихъ хъпехъурайи жугьдарин гьякимдрари хъюлу ургури, силбари жакьракьар апӀурайи+. 55Гирами Рюгьнахъди ацӀнайи Стефан завузди лигуру, ва дугъаз Аллагьдин гьяйбатна Дугъан арччулну хилихъ дийигънайи Иса рякъюру+. 56Дугъу кӀуру:

– Магьа, узуз атӀарццнайи аьршарна Аллагьдин арччул терефнаъ Инсаниятдин Бай рякъюразуз+.

57Гьякимдрари чӀигъар апӀури, чпин ибариъ тӀубар урччву. Хъасин дугъʼин алархьу. 58Дурари, Стефан шагьрин гъирагъдихъна духну, дугъʼин гъван уьлюбхюз хъюгъру. КучӀлин шагьидари Саул кӀуру сар жигьилихь чпин палтар уьрхюз гъитнийи+. 59Дурари Стефандиин гъван уьлюбхнайиган, Стефанди ккарагури гъапи:

– Я Агъа Иса! Йиз рюгь кьабул апӀин!+

60Хъасин кьамкьариина ис духьну, зарбди чӀигъ апӀуру:

– Я Агъа! Дурарин гьаму гунгьилан хил алдабгъ!

Гьамци дупну, дугъан нефес улдубтӀуру+.

8

Саул хъугънайидарихъ хъерхуб

8^1Стефан йикӀбиин Саул рази гъахьнийи. Гьадму йигъан Ерусалимдиъ айи хъугънайидарихъ зурбади хъергбар ккергънийи ва дурар, вакилар ктарди, вари Ягьудия ва Самария уьлкйир вуйиси гъарагънийи+.

2Стефандиз вафалу вуйидари, дугъʼин ишлар дапӀну, думу накьвдик кивнийи.

3Хъа Саули, хъугънайидар терг апӀуз ккунди, гьардин хулариъ учӀври, жилар, хпар дисури, дустагъдиъ итуйи+.

Филип Самарияйиъ

4Чпин йишвариан утӀурккну, гьар йишвариъ гъадаргъу хъугънайидари Ужувлан хабар рабгъуйи+. 5Гьаци, Филип Самария кӀуру шагьриз гъюру ва Месигьдикан аьгъювалар улупуру+. 6Дугъан гафар деерхьну, дугъу гъапӀу аьламатар дяркъну, халкьди сабхилди Филипди гъапиб аннамиш апӀуз хъюгъру. 7Гьаз гъапиш, дугъу гизафдариан чӀигъар апӀурайи жинар адаъну ва аьхючӀвеъ паралич кайидар, ликудар сагъ гъапӀну+. 8Ва гьадму шагьриъ зурба шадвал абхънийи.

9Самарияйиъ улихьдира сюгьюрчивалар апӀру ва мидʼинди вари мюгьтал апӀру сар Симон кӀуру кас айи. Дугъу учв зурба касси улупуйи. 10Дугъахъ хъпехъу варидари кӀури шуйи:

– Му касдиъ «Зурба Кьувват» кӀуру аллагьдин кьудрат а. 11Дугъу хайлин вахтна инсанар чан сюгьриинди гьяйран апӀруган, дугъахъ хъугъри шуйи. 12Хъа халкьар Аллагьдин Паччагьлугъдикан ва Месигь Исайикан аьгъювалар улупурайи Филипдихъ хъпехъуз хъюгъиган, жилар ва хпар штуан шулу. 13Гьадму Симонра хъугънийи ва, штуан духьну, гьарган Филипдихъди шули гъахьну. Дугъу улупурайи аьламатар ва аьжайиб лишнар рякъюри, думу учвра гьяйран шуйи+.

Петрна Югьан Самарияйиъ

14Самарияйин агьалйири Аллагьдин Гаф кьабул гъапӀну, кӀури гъеебхьу Ерусалимдиъ айи вакилари, дурарихьна Петрна Югьан гьаъру+. 15Дурар, дина дуфну, тазади хъугънайидари Гирами Рюгь кьабул апӀри пну, ккарагуру+. 16Фицики дурар Агъа Исайин ччвурнахъди штуан духьнашра, Гирами Рюгь дурарикан сарира кьабул дапӀнадайи+.

17Гьадмуган Петрина Югьанди дурариин хилар иливуру ва Гирами Рюгь кьабул апӀуру+. 18Вакилари хилар иливиган, дурари Гирами Рюгь кьабул гъапӀуб дябкъну, Симонди вакилариз пул теклиф апӀури, 19кӀуру:

– Узу шлиин хил иливишра, дугъу Гирами Рюгь кьабул апӀруси, узузра гьациб гьюкум чавайчва.

20Петри дугъаз кӀуру:

– Яв пул кӀулик кубкӀрияв, гьаз гъапиш уву Аллагьдин багъиш пулихъ гъадабгъуз ният гъапӀунва. 21Ич ляхнарин иштиракчи хьуз лайикь дарва, фицики яв юкӀв Аллагьдин улихь дугъри дар. 22Гьаддиз яв чӀуру ният гардандиъ бис, дидлан хил алдабгъбан бадали Аллагьдиз ккараг, белки, Дугъу увлан хил алдабгъур+. 23Гьаз гъапиш рякъюразузки, яв жан кьутӀкьли бахилвалихьди абцӀна ва уву гьякьсузвали йисир дапӀнаву.

24Гьадмуган Симонди жаваб туву:

– Учву гъапибдикан фукӀара узʼин улулубкьбан бадали, Агъайиз ккарагай.

25Петрна Югьан, Исайикан шагьидвал дапӀну ва Агъайин гаф аьгъювалиинди улупну, Ерусалимдиз хътакуру. Гъюру рякъюъди дурари Самария уьлкейин гъуларикан гизафдариъ Исайикан Ужувлан хабар рабгъуру+.

Филипди хасижви хъугъувалихъна хуб

26Агъайин малайикди Филипдиз кӀуру:

– Гьязур духьну, кьиблайихъинди, Ерусалимдиан Газа кӀурушваз ичӀи чюлиантина гъябгъюрайи рякъюхъна гъарах+.

27-28Филип, гьязур духьну, гъягъюру. Дугъаз рякъюъ Эфиопияйин, Кандакия ччвур али паччагь дишагьлийин девлет уьбхру, бегларикан вуйи эфиоп хасижви алахъуру. Думу Ерусалимдиз икрам апӀуз душну хътакурайир вуйи. Дугъу, фургъниъ деъну, Ишая пайгъамбрин китаб урхурайи. 29Гьадмуган Гирами Рюгьну Филипдиз кӀуру:

– Фургънихьна душну, гьаддихъди гъуз+.

30Дидихьна гъушиган, Филипди, дугъу Ишая пайгъамбрин китаб урхури деебхьну, гьерхру:

– Урхурайибдин гъаври ахърана?

31– Узу фици гъаври ахъзахъа? Узу шликӀа гъаври тӀаърайинхъа? – жаваб тувру дугъу ва Филипдиз фургъниз чан гъвалахъна теклиф апӀуру+.

32Дугъу Гирами китабариан гьамцдар гафар урхурайи:

– Думу убккуз гъабхурайи марччси вуйи
ва ултӀубкъурайи марччлихънин улихь
сессуз агълижиси
Дугъу Чан ушв абццундайи.
33Думу инсан вуди гьисаб апӀурдайи.
Думу гьякь вуйи диван апӀбахьан
мягьрум апӀури гъахьну.

Фуж Дугъан заманайиндарин ниятарин гъаври ахъди?

Фицики дюнʼяйиин Дугъан уьмур кьатӀ гъапӀну.

34Хасижвуву Филипдихьан гьерхру:

– Узу увкан пуб ккун апӀураза: мушваъ пайгъамбри шликан кӀура – чакан, даршиш жарарикан?

35Гьадмуган Филипди, мушваъ Исайикан кӀура, дупну, Гирами китабдин гьадму йишвлан ккебгъну, Ужувлан хабар ктибтуз хъюгъру+.

36Рякъ давам апӀури, дурар штухъна гъюру ва хасижвуву Филипдихьан гьерхру:

– Магьа шидра: узуз штуан хьуз фти машат апӀидихъа? [ 37][*]

38Дугъу фургъун дебккуз буйругъ тувру, кьюридра штуъ учӀвру ва Филипди думу штуан апӀуру.

39Хъа штуан удучӀвган, Агъайин Рюгьну Филип гьадагъуру, хасижвуваз думу сарун гъяркъюндайи ва дугъу шадди рякъ давам апӀуру+. 40Филип, кӀуруш, Аштод шагьриъ ади шулу. Дугъу, шагьриан шагьриз гъягъюри, Къайсарияйиз гъяйизкьан, Ужувлан хабар рабгъури гъахьну.

9

Саул хъугъувалихъна хуб

9^1Му арайиъ Саул, Агъайин ученикариз гучӀар ккаъри, дурар йихуз ккунди хъергнайи. Думу жугьдарин маллйирин аьхюрихьна гъягъюру+. 2Дугъхьан Саули Дамаскдиъ айи жугьдарин мистариз вуйи кагъаз бисуру. Диди душваъ, жилар вушра, хпар вушра, Исайин терефкрар алахьиган, дурар дидисну, йитӀну, Ерусалимдиз хуз ихтияр тувуйи. 3Думу Дамаскдиз багахь шулайиган, сабпну завариан аквну ккаъру+. 4Думу жилʼина алдакуру ва чаз кӀурайи сес ебхьуру:

– Саул, Саул! Уву Узухъ гьаз хъергнава?

5Дугъу: «Агъа, Уву фуж вува?» – пну гьерхиган, Агъайи жаваб тувру:

– Узу уву хъергнайи Иса вуза. 6Гъудужвну, шагьриз гъарах ва уву душваъ, фу дапӀну ккундуш, пидивуз.

7Дугъахъ хъайи адмийирин мюгьталвалиан чӀал гъибиснийи, фицики дурариз, сес ебхьурашра, фужкӀа рякъюрадайи+. 8Жилилан за гъахьи Саулиз, улар арцциган, фукӀара рябкъюри гъабхьундар. Думу дугъахъ хъайидари, хилхъан дидисну, Дамаскдиз хъади гъюру. 9Думу шубуд йигъан дярякъри, дирипӀри ва дурубхъри гъахьнийи.

10Дамаскдиъ Ананай кӀуру Исайин ученик айи. Агъайи дугъаз аьжайиб рякъбиинди гъапнийи:

– Я Ананай!

Дугъу:

– Гьай Агъа! – пну, жаваб тувру+.

11Агъайи дугъаз кӀуру:

– Гъудужвну, «Диш кюче» кӀуру кючейиз гъарах ва Ягьудайин хулаъ Тарсдиан вуйи Саул кӀуру кас гьерх, думу гьамусяаьт ккарагура+.

12Дугъаз аьжайиб рякъбиинди, дугъан улар сагъ апӀуз дуфну, дугъʼин хил иливури Ананай кӀуру кас рякъюру.

13Ананайи жаваб тувру:

– Я Агъа! Гьадму касди Ерусалимдиъ Яв халкьдиз гъапӀу чӀуру ляхнарикан гизаф деебхьназуз. 14Гьаминара думу, жугьдарин аьхюну маллйири гьаъну, Увухъ хъугънайидар вари дисуз дуфнайир ву.

15Хъа Агъайи дугъаз кӀуру:

– Гъарах, фицики паччгьарин, жугьдарин ва жара халкьарин арайиъ Йиз ччвур адлу апӀуз думу кас Узу кадагъунза+. 16Узу дугъаз, Йиз ччвурнахъди фукьан аьзаб дизигну ккундуш, улупидиза+.

17Ананайи, душну, гьадму хулаъ Саулиин хил иливну, дугъаз кӀуру:

– Саул чве, мина гъюру рякъюъ увуз гъяркъю Агъа Исайи узу, яв улар сагъ апӀбан ва Гирами Рюгьну ацӀбан бадали, гьаъназу+.

18Гьамци гъапибси, дугъан уларилан ханцӀ алдабхъиганси шулу ва дугъаз рябкъюз хъюбгъру, хъасин думу штуан шулу. 19Хъа дугъу уьл ипӀуру ва дугъахьна кьувват гъюру+.

Саули Дамаскдиъ аьгъювалар улупуб

20Дугъан Дамаскдиъ ученикарихъди садшвнуд йигъ шулу, хъасин дугъу Иса Аллагьдин бай вуйиваликан, жугьдарин мистариз гъягъюри, аьгъювалар улупури гъахьну. 21Дугъан гафар гъеерхькьандар вари мюгьтал шуйи ва кӀуйи:

– Му кас Ерусалимдиъ Исайиз ккарагурайидар вари терг апӀурайи гьадму Саул дайинхъа? Думу мина, дурар дидисну, жугьдарин маллйирин аьхюдарихьна гъахуз дуфнайир дайинхъа+?

22Хъа Саулин кьувват артухътӀан-артухъ шулайи ва дугъу, Иса Месигь вуйивал тасдикь апӀури, Дамаскдиъ яшамиш шулайи жугьдар русвагь апӀурайи+.

Саул аьжаликан ккадархьуб

23Хайлин йигъар улдучӀвхъан, жугьдари думу йикӀуз йикьрар апӀуру+. 24Дурар йигъ-йишвди шагьрин урнарихъ дугъаз ккеъну шуйи, аммаки Саулиз дурарин кьастнакан аьгъю шулу. 25Ученикари, йишвну дуфну, думу жагваъди шагьрин цаллансина чӀатинди эрхру+.

Саул Ерусалимдиъ хьуб

26Саул Ерусалимдиз гъафиган, дугъаз Исайин ученикарик ктикьуз ккун шулу, амма дурариз дугъхьан гучӀури гъахьну, фицики дурар, му Исайин ученик ву пну, дугъахъ хъугъри адайи. 27Гьадмуган Варнавди думу вакиларихьна хуру ва дурариз, Саулиз Агъа фици гъяркънуш, Агъайи дугъаз фу гъапнуш, Саули Дамаскдиъ фици дирбашди Исайикан аьгъювалар улупнуш, ктибтуру+. 28Дидхъантина Саул дурарихъди гъузру ва Ерусалимдиъ, азадди лицури, Агъа Исайикан ачухъди аьгъювалар улупури шулу. 29Думу грек чӀалниинди улхру жугьдарихъди гьюжатариъ шулу, хъа дурари думу йикӀуз кьаст апӀуру+. 30Гъардшариз мидкан аьгъю дубхьну, думу, Къайсарияйиз духну, гьадушвʼан багъри Тарсдиз рякъюъ аъру+.

31Гьамци вари Ягьудия, Галилей ва Самария уьлкйир вуйиси хъугънайидар саламат ва хъугъувалиъ мюгькам шули гъахьну. Агъайихьан гучӀʼвал хьади ва Гирами Рюгьну кюмек апӀури, вакиларин ученикарин кьадар артмиш шули гъабхьну.

Петри паралич кайир сагъ апӀуб

32Шагьриан шагьриз гъягъюри, Петр Лидда кӀуру шагьриъ айи хъугънайидариин улукьуру. 33Душваъ дугъаз Эней кӀуру, ришвуз даршули, миржид йисан ахниъ ахънайи сар кас дихъуру. 34Петр дугъаз кӀуру:

– Эней! Месигь Исайи уву сагъ апӀура. Яв ахниккан гъудужв!

Энейра дишла гъудужвуру+. 35Лиддайиъ ва Сарондиъ айидариз варидариз му рябкъюру ва дурар Агъайихъ хъугъру.

Петр Тавифа чӀиви апӀуб

36Яффайиъ Тавифа (грек чӀалниинди Доркас, яна «Жейран») кӀуру сар хъугънайи дишагьли айи. Дугъу, ужувлар апӀури, касибариз садакьйир тувуйи+. 37Гьадму йигъари думу кетӀерццну йикӀуру. Думу, дижикӀну, зиин хулаъ гъитру. 38Хъа Лидда Яффайихьан ярхлаъ дархьбаз лигну, Петр Лиддайиъ айиваликан деебхьну, ученикари дугъахьна: «Кьан дарапӀди гъач», – кӀури, кьюр кас гьаъру.

39Петр, гьязур духьну, дурарихъди гъюру. Петр гъафиган, думу зиин хулазди гъахуру ва ачӀни хпар ишури дугъан гъаншариз гъюру. Дурари чпиз Тавифайи гъидирху ккурттар улупуру. 40Петри дурар хулʼан адауру ва, кьамкьариина ис духьну, ккарагуз хъюгъру. Хъасин гъачӀирихьинди илдицну, кӀуру:

– Тавифа, гъудужв!

Дишагьлийи улар арццру ва, Петр дяркъну, за духьну деъру+. 41Хил гьачӀабккну, Петр дугъаз гъудужвуз кюмек апӀуру. Хъасин вари хъугънайидариз ва ачӀни хпариз дих дапӀну, дурариз чӀиви духьнайир улупуру+. 42Мидкан вари Яффайиз аьгъю шулу, ва гизафдар Агъайихъ хъугъру. 43Хъа Петр дидхъантина хайлин йигъари Яффайиъ гъидкьарин уста Симондихь гъузнийи.

10

Петр Корнилий кӀуру Римдин юзбашийихь хьуб

10^1Къайсарияйиъ Корнилий кӀуру сар кас яшамиш шули гъахьну. Думу Италияйин кьушмарин юзбаши вуйи. 2Думу, чан вари хизанси, Аллагьдихьан гучӀури шлур ва Аллагьдиз вафалу жви вуйи. Дугъу жумартвалиинди касибариз садакьа тувуйи ва гьаммишан Аллагьдиз ккарагуйи+. 3Аьжайиб рябкъбиинди йигъну, сяаьт шубуб шулайи арайиъ, дугъаз Аллагьдин малайик чан улихьна дуфну ачухъди рякъюру. Малайикдира дугъаз: «Корнилий!» – пну, дих апӀуру+. 4Дугъу, гучӀра дубхьну, малайикдихьинди дилигну: «Фу кӀурава, Агъа?» – пну, гьерхру. Малайикди дугъаз жаваб тувру:

– Яв ккарагбар ва яв садакьйир Аллагьди кӀваин гъюрхну+. 5Гьамус, Яффайиз гьаъну, Петр кӀурайи Симондиз дих апӀуз гъит. 6Думу гьюлихъ хал хъайи гъидкьарин уста Симондихь дергна+.

7Малайик гьудучӀвиган, Корнилийи чан кьюр гъаравшиз ва Аллагьдин рякъюъ айи сар эскриз дих апӀуру 8ва, дурариз гъабшибдикан кидибтну, дурар Яффайиз гьаъру.

9Хъайигъан лисун шули, дурар шагьриз багахь шулайи вахтна, Петр ккарагуз гъваин улучӀвуру+. 10Дугъаз гаш шулу ва дугъу уьл ипӀуз кьатӀъ апӀуру. Хураг гьязур апӀури имиди, думу аьжайиб гьялназ гъюру. 11Дугъаз, аьршар атӀарццну, юкьбиб пӀипӀарихъанна шли-вуш дибиснайиси аьхю суфрасиб саб шейъ жилиина ис шули рябкъюру. 12Дидʼин гьар жюрейин жилилан гъягъру гьяйванатар, битӀар-чурчлар ва завун ничхрар алди рякъюрайи. 13Петрихьна сес шулу:

– Гъудужвну, дурккну итӀин, Петр! – кӀури.

14Петри:

– Дициб дарапӀарза, Агъа, гьаз гъапиш саб вахтнара чӀуру ва марцц дару мутму гъипӀур дарза, – жаваб тувру.

15Дугъаз думу сесну кьюбпи ражари кӀуру:

– Аллагьди марцц гъапӀуб марцц даруб вуди гьисаб мапӀан+.

16Гьамци шубуб ражари текрар шулу, хъасин дишла вари хъана завариз зигуру.

17Петри, гъябкъюбдин мянайикан фагьум апӀури имиди, Корнилийи гьау адмийир, Симондин хулар гьерхри, дугъан урнарихьна дуфну дийигъуру. 18Дурари зарбди гьерхру:

– Петр кӀуру Симон гьаму хулариъ дергнайин?

19Петри гъябкъюбдикан фагьум апӀури имиди, Рюгьну дугъаз кӀуру:

– Узухъ хъебехъ, уву шубур касди агура+. 20Гъудужв, улдучӀв ва, саб фикирра кадарди, дурарихъди гъарах, фицики дурар Узу гьаъназа.

21Петри, улдучӀвну, гьадму касариз кӀуру:

– Учву агурайир узу вуза. Учву гьаз дуфнайидар вучва?

22Дурари жаваб тувру:

– Учу юзбаши Корнилийи, вари жугьдари гьюрмат апӀурайи гьякьлу ва Аллагьдихьан гучӀру касди, гьаунчу. Марцци малайикди дугъаз, увуз чан хулаз дих апӀуз ва яв гафарихъ хъпехъуз, амур дапӀна+.

23Хулаз теклиф дапӀну, Петри дурар хялижв апӀуру. Хъайигъан рякъʼин духьну, Петр дурарихъди гъягъюру, ва Яффайиан сакьюдар гъардшарра дугъахъди хъахьру.

24Хъайигъан думу Къайсарияйиз хъуркьру. Корнилий, чан майиларна багахьлу дустар уч дапӀну, дурариз ккилигурайи.

25Петр хулаъ учӀвруган, улихьна удучӀву Корнилийи, дугъан ликарикк дахъну, икрам апӀуру+.

26– Гъудужв! Узу анжагъ увусир инсан вуза – кӀури, Петри думу за апӀуру+.

27Дугъахъди сюгьбат апӀури, Петр хулаъ учӀвиган, дугъаз душваъ аьхючӀвеъ халкь уч духьну рякъюру. 28Петри дурариз кӀуру:

– Учвуз аьгъячвузки, жугьудриз жара миллетдиндарихъди ттикӀуб вая дурариин улуркьуб гъадагъа вуйивал. Аммаки Аллагьди узуз гьич сар адмикьана кифир, ясана марцци дарур вуйиб гьисаб дарапӀуб табшурмиш гъапӀунзуз+. 29Гьаддиз лигну, узуз теклиф гъапӀумитӀла, чӀалкьан дарпиди мина гъафунза. Гьаци вуйиган, учвхьан гьерхраза: узуз гьаз дих дапӀначва?

30Гьадмуган Корнилийи кӀуру:

– Юкьуд йигъ мидиз улихьна, лисхъан сяаьт шубуб шули, гьаму вахтна, узу йиз хулаъ ккарагурайза. Сабпну йиз улихь аку палтар али сар кас ачмиш гъахьну 31ва дугъу узуз гьамци гъапну: «Корнилий, яв ккарагувал аьршариз деебхьна ва уву касибариз туву садакьйир Аллагьди кӀваин дюрхна. 32Гьаци вуйиган, Яффайиз Петр кӀуру Симон хъади гъюз адми гьаъ, думу гьюлихъ яшамиш шулайи гъидкьарин уста Симондин хулаъ хялижвди дергна». 33Узура дишлади увухьна гьаунза, ва гъюб ужу гъапӀунва. Гьамус ухьу вари Аллагьдин улихь дийигънахьа, ва Агъайи увуз йип гъапибдихъ хъпехъуз учу гьязур вуча.

Петрин улхуб

34Гьадмуган Петр дурариз кӀуру:

– Дугъриданна аьгъю гъабшизуз, Аллагь адмийирин машназ дилигрур вуйиб+. 35Дугъу Чахьан гучӀрур ва гьякь вуйир, фуну миллетдин адмийир вушра, кьабул апӀура+. 36Дугъу Месигь Исайин мелзналантина Израилин халкьдиз мясляаьтнан ужуб хабарнакан гаф гьапӀну. Думу варидарин Агъа ву. 37Улихьнаси Ягьудияйиъ гъаши гьядисйирикан, Ягьʼяйи Галилейиъ улупу штуан апӀувалихъан ккергъу гьядисйирикан аьгъячвуз+. 38Гирами Рюгь ва кьувват туву, Аллагьди Месигь гъапӀу Назаретлу Исайикан аьгъячвуз. Аллагь гьарган Исайихъди гъахьну ва Иса варишвариъ ужувлар апӀури ва иблисдин гьюкмикк ккайикьандар вари сагъ апӀури, лицури гъахьну+. 39Учу Дугъу Ерусалимдиъ ва вари жугьдарин уьлкейиъ гъапӀкьан ляхнарин шагьидар вуча. Думу, гакӀвлин хачрак кьумарихьди карсну, гъакӀну. 40Хъа дукӀну шубудпи йигъан Аллагьди Думу чӀиви гъапӀну, ва Думу инсанарихьна ачмиш шуйи. 41Анжагъ Думу варидариз ваъ, хъа Аллагьди улихьмиди ктагъу шагьидариз, яна Думу чӀиви гъашихъан, Дугъахъди ипӀури-убхъури гъаши учузтӀан, улупну, ачухъ гъапӀундар. 42Аллагьди чӀивидарин ва гъийихдарин зиин Диванбеги вуди дерккнайир гьадму Кас вуйиваликан инсанариз аьгъювалар улупуз ва дидин шагьидвал апӀуз учуз амур гъапӀну+. 43Вари пайгъамбрари, Дугъахъ хъугъу гьарсарин гунгьарилан Дугъан ччвурнахъан хил алдабгъиди кӀури, Дугъкан шагьидвал апӀури гъахьну+.

Жугьуд дарудари Гирами Рюгь кьабул апӀуб

44Петр улхури имиди, дугъахъ хъпехъурайидариина Гирами Рюгь гъюру. 45Петрихъди гъафи суннат дапӀнайи хъугънайидар, Аллагьди Чан Гирами Рюгь жугьуд дарударизра тувбиин мюгьтал духьнайи. 46Фицики дурариз гьадрари фици, жара чӀалариинди улхури, Аллагьдин аьхювалин тяриф апӀураш, ебхьурайи. Гьадмуган Петри кӀуру:+

47– Мурариз ухьузси Гирами Рюгь багъиш гъабхьну. Гьаддиз штухъди штуан хьуз дурариз шлихьан гъадагъа апӀуз шул+?

48Ва дугъу дурар Месигь Исайин ччвурнахъан штуан хьуз гъитру. Хъасин дурарира Петрикан чпихъди сакьюдар йигъари гъузуб тӀалаб апӀуру+.

11

Петр Ерусалимдиз хътакуб

11^1Вари Ягьудия уьлке вуйиси Исайин вакилариз ва гъардшариз, жугьуд дарударира Аллагьдин Гаф кьабул гъапӀну кӀури, ебхьуру. 2Ва Петр Ерусалимдиз гъафиган, жугьдари дугъаз тягьнйир гъивнийи:+

3– Уву суннат дапӀну адрударин хулариз гъягъюри ва дурарихъди уьлихъ деъри гъахьунва!+

4Гьадмуган Петри вари гъаши ляхнар хъайи-хъайиси ктитуз хъюгъру:

5– Яффа шагьриъ, ккарагурайи вахтна, аьжайиб рябкъбиинди юкьуб пӀипӀнахъан дибиснайиси саб аьхю суфрасиб аьршариан йиз улихьинди ибхри гъябкъюнзуз+. 6Узуз дидʼин жилилан гъягъру гьяйванатар, нахшрар, битӀар-чурчлар ва завун ничхрар гъяркъзуз. 7Хъасин гьамцдар гафар кӀурайи сес гъеебхьунзуз: «Петр! Гъудужвну, дурккну итӀин!» 8Хъа узу жаваб тувза: «Затра дициб дарапӀарза, Агъа, фицики гьич саб вахтнара чӀуру ва марцциб дару мутму гъипӀур дарза». 9Сесну завʼан кьюбпи ражари гъапизуз: «Аллагьди марцц гъапӀуб марцциб даруб вуди гьисаб мапӀан»+. 10Гьамци шубуб ражари гъабхьнийи, ва хъана вари аьршариз гъизигнийи. 11Му арайиъ дишлади узу дергнайи хуларихьна Къайсарияйиан узухьна гьаънайи шубур кас гъафнийи. 12Ва Гирами Рюгьну узуз, шаклу даршиди, гьадрарихъди гъягъюз амур гъапӀнийи. Узухъди гьаму йирхьрид гъардшарра гъафну. Учу Корнилийин хулаз гъафунча+. 13Дугъура учуз, чаз фици марцци малайик гъяркънуш ва малайикди фу гъапнуш, ктибтнийчуз: «Яффайиъ айи Петр кӀуру Симон хъади гъюз адмийир гьаъ+. 14Дугъу увуз уву ва вари яв хизан уьрхру гафар пидивуз», – кӀури.

15Узу улхуз хъюгъиган, сифте ухьʼинси, дурариина Гирами Рюгь гъафнийи+. 16Ва йиз кӀваина думуган Агъайи гъапи гафар гъафнийиз: «Ягьʼяйи инсанар штуан гъапӀну, хъа учву Агъайи Гирами Рюгьнахьди цӀийи апӀидичву»+. 17Гьаци вуйиган, эгер Аллагьди, Агъа вуйи Месигь Исайихъ хъугъу ухьузси, жугьуд дарударизра Гирами Рюгь багъиш гъапӀнуш, Аллагьдиз машат апӀуз узу фуж вухъа+?

18Му гафар гъеерхьиган, дурари гьерхбар дерккру.

– Рябкъюрайиганси, Аллагьди жугьуд дарударизра цӀийи уьмур бадали чпин тахсрар гардандиъ дисуз ихтияр тувну, – кӀури, дурари Аллагьдин ад апӀуру.

Антиохияйин хъугънайидар

19Хъа Стефандин вахтари, зулмар дапӀну, утӀуркку хъугънайидар, жугьдаризтӀан дарди Ужувлан хабар рабгъури, Финикия, Кипр ва Антиохияйихънакьан хъуркьнийи+. 20Хъа Киприан ва Киринеяйиан вуйи хъугънайидарикан сакьюдари, Антиохияйиз дуфну, жугьуд дарударихъдира сюгьбатар апӀури, Агъа Исайикан Ужувлан хабар улупури гъахьнийи. 21Дурарихъди Агъайин кьудрат хъайи ва гьаддиз гизафдар, хъугъну, Агъайихьинди илтӀикӀнийи.

22Мидкан аваза Ерусалимдин хъугънайидарихьна рубкьуру ва дурари Антиохияйиз Варнав гьаъру+. 23Аллагьди му адмийириз ужʼвал дапӀну дябкъну, дина гъафи Варнав шад шулу, ва Аллагьдиз кӀваантӀан вафалу хьувалиъ дугъу дурар ижми гъапӀнийи. 24Фицики думу Гирами Рюгьну ва хъугъвали ацӀнайи кас вуйи. Натижайиъ лап гизаф халкь Агъайин терефкрар шулу+.

25Хъасин Варнав Тарсдиз Саул агуз гъягъюру+
26ва, дагну, Антиохияйиз кьяляхъ хъади гъюру. Душваъ дурар сад йисан гъузнийи ва, хъугънайидар уч шлушваз Варнавна Саул гъюри, дурариз аьгъювалар улупури шуйи. Гьаддихъанмина гьадму Антиохияйиъ Исайин ученикариз сифте вуди «христианар», Яна «Месигьдин терефкрар» пуз хъюгъну.

27Гьадму вахтна Ерусалимдиан Антиохияйиз пайгъамбрар гъюру+. 28Дурарикан, Гирами Рюгьну гьевесламиш дапӀнайи сар Агав кӀурури, вари дюнʼяйиъ зурба гашʼвал абхъди кӀури, хабар дебккнийи, ва гьаци Клавдийи паччагьвал апӀурайиган гъабхьнура вуйи+. 29Думуган Исайин ученикари, гьарури чаан удукьрубкьан, Ягьудия уьлкейиъ айи чпин гъардшариз кюмек апӀуз кьатӀъ гъапӀнийи. 30Дурари, кюмек уч дапӀну, Варнавдихьди ва Саулихьди хъугънайидарин аьхюдарихьна хътапӀнийи.

12

Гьирод хъугънайидарихъ хъергуб

12^1Гьадму вахтари паччагь Гьирод хъугънайидарикан сакьюдарихъ хъергуз хъюгъру. 2Дугъу буйругъ тувну, Югьандин чве Якьуб ханжлихъди йивну йикӀуру+. 3Хъа му ляхин жугьдариз хушди дябкъну, Петрра дисуру. Му Лавшарин машкварган гъабшиб вуйи. 4Петр дидисну, дустагъдиъ итру ва ю-юкьурди эскрар айи юкьуб дестейиз думу, нубатар апӀури, гъаравликк уьрхюз буйругъ тувру, фицики дугъу Пасхайин машкврахъан Петр халкьдин улихьна диван апӀбан бадали адагъуз ният дапӀнайи+. 5Петр дустагъдиъ ул алдадабгъри уьрхюрайи, хъа хъугънайидар дугъхъанди Аллагьдиз ккарагурайи+.

Петр азад хьуб

6Гьиродди думу халкьдихьна адауз ккайи йигъ хьайиз йишвну, Петр, кьюр эскрин арайиъ зунжрарихьди дитӀнайир, даахнайи. Хъа дустагъ урнарихъ хъайи гъаравлари уьбхюрайи. 7Сабпну дустагъдиз Агъайин малайик гъюру ва душвайишв аквну абцӀру. Петрик хил кучну, «Ухди гъудужв!» – пну, малайикди думу хъиргру. Ва дугъан хилариин али зунжрар алдахьуру+. 8Хъа малайикди Петриз кӀуру:

– Юкьвʼан идибтӀ ва ликариин алахь.

Петри гьаци гъапӀиган, малайикди кӀуру:

– Чуха хъипну, узухъди гъач.

9Малайикди апӀурайи му ляхнар, гьякьикьатдиъ дарди, аьжайиб рябкъбиинди шулайидарси гьигъри, Петр дугъан кьяляхъди удучӀвуру.

10Сабпи ва кьюбпи жергейин гъаравларихьан гьудучӀвну, дурар шагьриз гъягъру урнарихьна гъюру. Хъа чиб-чпилан арццу урнариан дурар удучӀвуру. Саб кючейиан удучӀвиган, малайик сабпну дургру ва Петр сарди гъузру+. 11Чан фикрихъна гъафи Петри кӀуру:

– Гьамус дугъриданра, Агъайи, Чан малайик гьаъну, узу Гьироддин хилккан ва жугьдари узʼина хуз ккайи вари бала-кьазйириккан уьрхюб гъябкъюнзуз+.

12Му аьгьвалат аннамиш дапӀну, Петр Маркра кӀуру Югьандин дада Марʼямдин хуларихьна гъюру. Душваъ хайлин халкь уч духьну, ккарагурайи+. 13Петр урнарик кучиган, Рода кӀуру гъараваш риш удучӀвуру ва дугъу, думу фуж вуш, гьерхру. 14Хъа Петрин сес аьгъю дубхьну, шадвалиан урнар арццуз гьархну, думу хулаъ архьру, ва, урнарихъ Петр дийигъна пну, хабар тувру. 15Дугъаз: «Уву яв фикирнахъ хъана?» – кӀуру, амма шуру чан гафар гьякь вуйиб хъана тасдикь апӀуру. Дурари шураз: «Думу Петрин рюгь вушул», – кӀуру+. 16Петри урнар урччвуб давам апӀури шулу ва, урнар арццну, чпиз Петр гъяркъиган, вари мюгьтал шулу.

17Хили ишара дапӀну, дурариз ккебехъ дупну, Петри, учв Агъайи дустагъдиан фици адаънуш, ктибтуру, хъа кӀуру: «Мидкан Якьубдиз ва миди вуйи гъардшариз кидибтай». Хъасин дилин думу жара йишваз гъягъюру+.

18Йигъ улубкьуради, эскрарин арайиъ, Петр нашдикӀан кӀури, аьхю гъалмагъал абхъру. 19Гьиродди Петр агури гъахьну, амма дугъаз думу гъидихъундар, ва дугъу, эскрарихьан силис гъадабгъну, дурар дариз зигуз буйругъ тувру. Хъасин Гьирод Ягьудия уьлкейиан Къайсарияйиз гъягъюру ва саб кьадар вахтна гьадушваъ гъузру.

Гьироддин аьжал

20Гьироддиз Тирин ва Сайдайин агьалйирикан гизаф хъял кайи. Дурари Гьироддин дахъру хулан гъуллугъчи Власт чпин терефназди илтӀикӀну, дугъан кюмекниинди вари паччагьдихьна дуфну, дугъкан мясляаьт гъитуб ккун апӀуру, гьаз гъапиш дурарин уьлке Гьироддин вилаятдикан итӀру сурсатариинди асиллу вуйи.

21Гюрюшмиш шуз улупнайи йигъан Гьирод, паччагьвалин палтар алди, тахтниин деъру ва халкьдихъди улхуз хъюгъру. 22Халкьди дугъаз: «Му инсандин ваъ, хъа Аллагьдин сес ву!» – кӀури, чӀигъар апӀури гъахьну. 23Хъа Гьиродди му гафар лайикь вуйидарси кьабул апӀуру, амма Аллагьдин ад гъапӀундар. Мидиз лигну Аллагьдин малайикди дугъаз йивуру, йикӀуру ва думу мялхъвяри хътитӀуру+.

24Аллагьдин Гаф рабгъури, хъугънайидарин кьадар артухъ шулайи+. 25Варнавна Саул, Ерусалимдиъ чпиз туву табшуругъ тамам дапӀну, чпихъди Марк кӀуру Югьан хъади, Антиохияйиз хътакуру+.

13

Варнавдинна Саулин гъуллугъ ккебгъувал

13^1Антиохияйин хъугънайидаригъ гьамцдар пайгъамбрар ва мялимар гъяйи: Варнав, КӀаруч кӀуру Симеон, Киринеяйиан вуйи Луций, юкьур паччагьдикан сар Гьироддихъди сатӀиди тербияламиш гъапӀу Манаил ва Саул+. 2Дурари Агъайиз гъуллугъ апӀури, ушвар дидиснайи вахтна, Гирами Рюгьну кӀуру:

– Узуз Варнавна Саул жара апӀинай, гьаз гъапиш дурари Узу чпиз пуз ккайиб тамам апӀиди+.

3Дурари ушвар дидисну, ккарагну, Варнавдиинна Саулиин хилар иливну, деетуру.

Варнавна Саул Киприин хьуб

4Гирами Рюгьну гьаъну, дурар Селевкияйиз гъюру, хъа душвʼан Киприина сирнав апӀуру. 5Саламиндиз дуфну, дурари жугьдарин мистариъ Аллагьдин Гаф рабгъуру. Дурарихъди кюмек апӀури, Югьаннара хъайи+.

6Вари Кипр вуйибси душну, тму кӀулихъ хъайи Пафосдиз гъурукьган, дурариз Варисус (Елима) кӀуру сар жугьуд сюгьюрчи – кучӀлин пайгъамбар, гьахъру+. 7Думу Кипр вилаятдин аьхюр вуйи фагьумлу кас Сергий Павелин гъуллугъчи вуйи. Сергий Павели, Варнавна Саул хъади гъюз гъитну, дурарикан Аллагьдин Гаф ктибтуб ккун апӀуру. 8Хъа Елимайи (ччвурнан мяна «сюгьюрчи» ву) гьар жюрейин манигъвалар апӀури, Сергий Павел хъугъувалихьан ярхла апӀуз чарйир зигуйи. 9Гьадмуган учвра Павел вуйи Саули, Гирами Рюгьнахьди ацӀну, дугъахьинди ижмиди дилигну,+
10кӀуру:

– Агь хаинвалина писвали абцӀнайи иблисдин бай, дугъривалин душман! Уву Агъайин диш рякъяр цӀаркувал фила ккутӀдива? 11Узухъ хъебехъ! Гьамус Агъайи магьа увʼин хил иливна, кур духьну, саб вахт хьайиз, ригъ рябкъидарвуз.

Сабпну дугъан улариин дерин мучӀушин улубчӀвуру ва думу, учв хъади гъярур агури, минди-тинди илтӀикӀури, лицуру. 12Му гьядиса дябкъну, Агъайин аьгъювалариин аьламат духьну, Сергий Павел хъугъру.

Писидияйин Антиохияйиъ

13Павел ва дугъахъди хъайидар, Пафосдиан сирнав гъапӀдар, Памфилияйиъ айи Пергия шагьриз гъюру, хъа Югьан дурарихьан жара духьну, Ерусалимдиз хътакуру+. 14Пергияйиантина дурари чпин рякъ давам апӀури, Писидияйин Антиохияйиз гъюру. Султ йигъан дурар, жугьдарин мистаз дуфну, душваъ деъру. 15Мусайин къанун ва пайгъамбрарин китабар урхбалан кьяляхъ, мистан аьхюдари дурарихьна гьамци пуз гьаъру:

– Гъардшар, эгер ичв халкьдиз тувру насигьят аш, йипай+.

16Гьадмуган гъудужвну, хил за дапӀну, Павели кӀуру:

– Израилин халкь ва Аллагьдихьан гучӀрудар, хъебехъай! 17Израилин халкьдин Аллагьди ихь абйир ктагъну ва Дугъу ихь халкь, дурар гьеле Египетдиъ гъурабйирди имиди, заан гъапӀну ва Чан кьудратлу хилʼинди гьадму ругарилан алдаъну. 18Ва ягъчӀвур йисандин арайиъ ичӀи чюлиъ дурарин тӀулар аьх апӀури гъахьну. 19Хъасин Ханаан вилаятдиъ ургуб халкь тӀанкь дапӀну, Дугъу израиллуйириз гьадрарин жил ирс вуди тувну+. 20Му ляхнар вари 450 йисандин арайиъ гъашидар ву. Хъасин Дугъу дурариз Шамуил пайгъамбриина гъяйизкьан, халкьдин аьхюдарди судйир тувнийи. 21Хъасин дурари паччагь ккун гъапӀнийи, ва Аллагьди Вениаминдин тухмиан паччагьди Кишдин бай Саул тувнийи. Дугъу ягъчӀвур йисан паччагьвал гъапӀнийи+. 22Саул ултӀуккну, Аллагьди Давуд паччагьди дерккну. Дугъкан дугъу гьамци шагьидвал гъапӀну: «Ессейин бай Давуд Йиз кӀваз хуш гъахьнийиз. Узу амур гъапӀкьандар вари дугъу тамам апӀиди»+. 23Ари Давудрин насларикан, Чав гаф тувиганси, халкь Уьрхрур – Иса, Израилиз бахш гъапӀну.

24Иса гъяйиз улихьна Ягьʼяйи Израилин халкьдиз, чпин тахсрар гардандиъ дидисну, штуан апӀбан аьгъювалар улупнийи+.

25Аьршариан табшурмиш дапӀнайиб тамам апӀури, Ягьʼяйи гъапнийи: «Узу фуж вуди гьисаб апӀурачва? Узу Месигь дарза, Думу йиз кьяляхъди гъиди. Узу Дугъан шаламарин гъахмйир гъядарчузкьан лайикьур дарза»+.

26Эй йиз гъардшар, Ибрагьимдин наслин веледар ва Аллагьдихьан гучӀрудар! Му, ухьу уьрхбан бадали, дапӀнайи гаф вуйи. 27Ерусалимдин агьалйири ва дурарин аьхюдари, Иса уьрхювал Туврур вушул пну, кьабул гъапӀундайи ва Думу жазайикк ккитнийи. Гьамци дурари пайгъамбрари гьар султ йигъан кӀурайи гафар тамам гъапӀнийи+. 28Дурариз Иса йикӀбан бадали тахсир гъибихъундаршра, Пилатдикан Думу йикӀуб тӀалаб гъапӀнийи+. 29Вари Гирами китабариъ Исайикан дибикӀнайиси дурарин тамам гъабшиган, Дугъан беден, дарикан кадабгъну, накьвдиъ ивнийи+. 30Аммаки Аллагьди Думу чӀиви гъапӀнийи+. 31Хайлин йигъари Чахъди Галилейиан Ерусалимдиз гъафидариз Думу ачмиш шули гъахьнийи. Хъа гьамус дурар халкьдин улихь Дугъан шагьидар ву+.

32Аллагьди ихь абйириз тувнайи гаф ухьуз, дурарин баяриз, Иса чӀиви апӀбиинди тамам апӀбакан Ужувлан хабар учвуз деебтурача+. 33Мидкан Гирами китабарин кьюбпи шиъриъ дибикӀна:

«Уву Йиз Бай вува,
гьамус Узу Яв Адаш гъахьунза».

34Иса гъачӀихъан, дутӀну, ругдиз илтӀитӀикӀбан бадали, Аллагьди Думу чӀиви гъапӀну, ва мидкан гьамци дупна:

«Узу Давудриз гаф туву
гирами ва шаксуз ужувлар
учвуз тувдиза»+.

35Фицики Мяълийирин китабдин жара йишваъ Аллагьди дупна:

«Уву Яв Гирамир
ругдиз илтӀикӀуз
гъидритара»+.

36Чан вахтна Давуд Аллагьдин гъуллугънаъ духьну, кечмиш гъахьну, думу чан абйирин накьваригъ кивну ва ругдиз илтӀикӀну+. 37Хъа Аллагьди гъачӀихъан чӀиви гъапӀу гьадму Кас ругдиз илтӀикӀундар. 38Ва гьаддиз, гъардшар, учвуз аьгъю йибхьайки, ичв гунгьарилан хил алдабгъувал Исайилантина дебккначвуз+. 39Мусайин къанундиинди учву гьякьлу апӀуз даршлуган, варибдиъ гьарсар хъугънайир Исайилантина гьякьлу апӀиди+. 40Гьаддиз, пайгъамбрари дупнайи исихъайи гафар учвʼин улулуркьбан бадали, ихтият йихьай:

41«Хъебехъайчва, шаклу шулайидар,
мюгьтал йихьай ва дург йихьай,
фицики Узу ичв йигъари
учву хътругърусиб ляхин апӀидиза.
Учву дидихъ, шликӀа
гъаври аишра, хъугъидарчва».

42Варнавна Павел мистʼан удучӀвурайиган, дурари хъа султ йигъанна гьамдикан ктибтуб ккун апӀуру. 43Алдагъиган, жугьдарин ва жара миллетдин хъугънайидарикан гизафдар Павелинна Варнавдин кьяляхъди гъягъюру. Мурари халкьдихъди сюгьбатар гъахури, дурар Аллагьдин гьякь рякъюъ гъузуб ижми апӀуру+.

44Гъюру султ йигъан шагьрин, сакьюдар ктарди, вари агьалйир Аллагьдин гафнахъ хъпехъуз уч гъахьнийи. 45Гизаф халкь гъябкъиган, жугьдар хъюлу ацӀну, Павели кӀурайи гафариз къаршу удучӀвуз ва дугъаз люкьнар апӀуз хъюгъру+. 46Гьадмуган Павелина Варнавди дурариз дирбашди кӀуру:

– ЖарадаризтӀан сифте учвуз Аллагьдин Гаф улупну ккундийи. Хъа думу кьабул дарапӀбиинди гьаргандин уьмрихьан ичв учву мягьрум апӀураш, учу гьамус жугьуд дарударихьинди илдицидича+. 47Агъайи гьамци табшурмиш гъапӀунчуз:

«Уву вари дюнʼя уьбхбан бадали,

Узу Увкан жара миллетариз чирагъ гъапӀунза»+.

48Му гафар гъеерхьиган, жугьуд дарудар шад гъаши ва дурари Агъайин гафнан тяриф апӀуз хъюгъю; ва гьаргандин уьмриз кадагънайидар хъугънийи. 49Гьамци вари вилаятдиъ Агъайин Гаф рабгъурайи.

50Хъа жугьдарин маллйири дурариин диндихъ хъайи гьюрматлу дишагьлийир ва шагьрин кӀулиъ айи адмийир алауру. Дурар Павелихъна Варнавдихъ хъергру ва дурар шагьриан утӀурккуру+. 51Павелна Варнав, чпин ликарик кайи бишируг гьадму адмийириина кутӀубччвну, Иконияйиз гъягъюру+.

52Вари ученикар гьаммишан шадвали ва Гирами Рюгьну ацӀну шулу+.

14

Павелна Варнав Иконияйиъ

14^1Иконияйиъ Павелна Варнав, аьдат вуйиси, жугьдарин мистаз гъюру ва дурари душваъ ижмивалиинди аьгъювалар улупуру. Жугьдарикан ва жара миллетарикан гизафдар Исайихъ хъугънийи+. 2Хъа хътругъу жугьдари, Варнавдизна Павелиз къаршу вуди, жугьуд дарударик хъял капӀру.

3Вушра, Варнавна Павел, душваъ кьаназ гъузну, Агъайикан дирбашди аьгъювалар улупури гъахьну. Агъайи дурарин хиларилантина Чан ужувлан шагьидвал вуди хайлин аьламатар ва аьжайиб лишнар улупури гъахьну+. 4Шагьрин агьалйир кьюб дестейиз пай гъахьнийи: садар жугьдарихъанди, тмундар Исайин вакиларихъанди.+
5Жугьуд дарударинна жугьдарин аьхюдари Павелна Варнав, гъван уьлюбхну, урччвуз кьаст гъапӀиган, 6вакилар, мидкан хабар дубхьну, Ликаонияйин шагьрар вуйи Листра, Дервия ва дурарин аьтрафарихъинди гъушнийи+.

7Дурари душвариъра Ужувлан хабар рабгъури гъахьну.

Паралич духьнайир сагъ апӀуб

8Листрайиъ, ликарик паралич кади, бабкан гъахьихъанмина сабанна дилицу кас айи+. 9Му кас Павелин гафарихъ хъпехъурайи. Павел дугъахьинди гъилигнийи. Дугъаъ сагъ хьуз хъугъвал айивал Павелиз гъябкънийи+
10ва зарбди гъапнийи:

– Ликриина гъудужв!

Думу гъедергну лицуз хъюгъру+. 11Гьадмуган, Павели гъапӀуб гъябкъиган, адмийири ликаон чӀалниинди чӀигъ апӀуру:

– Ухьухьна инсанарин суратнаъди аллагьар дуфна+.

12Дурари Варнавдиз Зевс, хъа Павелиз Гермес кӀурайи, фицики дурарикан гизафси улхрур Павел вуйи.

13Шагьрин гъирагъдихъ Зевсдиз икрам апӀру мист хъайи. Му мистан гъуллугъчийи, кюкйирин кунцӀарна йицар хьади, шагьрин урнарихъна йицар хъаъну гъюру. Дугъазра халкьдихъди, Павелизна Варнавдиз икрам апӀбан лишан вуди, йицар дурккну гъурбан апӀуз ккунди айи+. 14Мидкан гъеебхьу Варнавна Павел, хъюлʼан чпин палтар дячӀяргъну, чӀигъар апӀури, халкьдихьна жаргъуру:+

15– Эй инсанар, учву гьапӀрачва? Учу аллагьар дарча! Учу учвусдар инсанар вуча! Учу учвухьна, учву идоларихьан маш гьибицну, завар-жилар, гьюлер ва дурариъ айикьандар вари яратмиш гъапӀу чӀиви Аллагьдихьинди илтӀикӀбан бадали, учвухьна Исайикан Ужувлан хабар хьади дуфнайидар вуча+. 16-17Улихьди Аллагьди, ужувлар апӀури, Чакан учвуз гьаммишан кӀваин апӀури гъахьнушра, Дугъу гьарсаб халкьдиз чан рякъ дибисну гъягъюз ихтияр туври гъахьну. Дугъу, учвуз ужуб бегьер тувуз, мархьар гьаъри гъахьну. Дугъу учвуз ипӀуз ужуб тувра ва ичв юкӀвар шадвали ацӀра+.

18Вари гьамцдар гафар гъапнушра, Павелихьанна Варнавдихьан йицар гъурбан апӀбахьан халкь саб гужа-гуждитӀан дерккуз удукьундайи.

19Вакилари Ужувлан хабар рабгъурайиган, Антиохияйианна Иконияйиан жугьдар дуфну, халкь дурариз гьамци кӀури къаршу адауру:

– Вакилари учвуз фукӀара гьякьлуб кӀурадар, хъа вари дурарин кучӀлар ву.

Мурарира, гъван уьлюбхну, Павел йивну дитру ва, думу гъакӀуншул пну, хъчӀюхюри, шагьрин гъирагъдихъ духну дитру+. 20Ученикар дугълан илтӀишган, Павел гъудужвуру ва шагьриз гъягъюру. Хъайигъан думу, Варнавра хъади, Дервияйиз гъягъюру.

21Гьаму шагьриъ дурари, аьгъювалар улупури, чпиз хайлин ученикар гъазанмиш апӀуру. Хъасин дурар Листрайиз, Иконияйиз ва Антиохияйиз хътакуру. 22Душвариъ дурари чпин ученикарин юкӀвар хъугъвалиъ ижми хьпан бадали, дурар гьевеслу апӀуйи. Дурари гьамци кӀуйи:

– Ухьуз Аллагьдин Паччагьлугъдиъ учӀвайиз гизаф аьзабар алахьиди+.

23Хъасин хъугънайидарин гьарсаб жямяаьтдиъ аьхюр ктагъбалан кьяляхъ, Павелина Варнавди, ккарагну ва ушвар дидисну, чпи хъугънайи Аллагьдиина дурар аманат апӀуру+.

24Писидияйиантина душну, дурар Памфилияйиз гъюру 25ва Пергдиъ аьгъювалар улупуру. Хъасин дурар Атталияйиз ктучӀвуру. 26Хъа дилин дурар Аллагьдин амриинди чпи гъапӀу ляхнар апӀуз гьау Антиохияйиз сирнав апӀуру+.

27Дина дуфну, вари хъугънайидар уч дапӀну, дурари Аллагьди чпиз гъапӀу вари ляхнарикан ва Агъайи жугьуд дарударизра хъугъувалихьна раккар арццбакан ктибтуру. 28Хъа дурар душваъ чпин ученикарихъди кьаназ гъузнийи.

15

Ерусалимдиъ уч хьуб

15^1СабцӀиб вахтналан Антиохияйиз Ягьудияйиан гьапӀрудар-вуш гъафи адмийири гъардшариз кӀуйи: «Эгер учву Мусайин аьдатниинди суннат дарапӀиш, уьрхюз хьибдарчвухьан». 2Павелна Варнав дурарихъди рази гъахьундар, ва мидин кӀуллан дурарин арайиъ ярхи гьюжат абхъру. Гьадмуган Павелна Варнав ва сакьюдар жарадар му месэла бадали Ерусалимдиз вакиларихьна ва хъугънайидарин аьхюдарихьна гьаъру+.

3Гьамци хъугънайидари дурар рякъюъ аънийи. Финикияйианна Самарияйиантина гъягъюрайиган, дурари, фици жугьуд дарудар хъугъувалихъна гъафнуш, ктитури гъахьну, ва мидʼин гъардшар шад шуйи. 4Ерусалимдиз хъуркьиган, дурар хъугънайидарин аьхюдари шадвалиинди кьабул апӀуру. Павелина Варнавди Аллагьди чпиинди гъапӀдарикан варибдикан ктибтуру. 5Фарисйирин тереф дибиснайи сакьюдар хъугънайидари гъудужвну кӀуру:

– Жугьуд дарударин суннат апӀуб лазим ву ва дурариз Мусайин Къанун уьбхюз табшурмиш дапӀну ккунду.

6Вакиларна хъугънайидарин аьхюдар му месэла гьял апӀбан бадали уч шулу. 7Гизаф улхбалан кьяляхъ Петр гъудужвну кӀуру:

– Гъардшар! Учвуз аьгъячвузки, Аллагьди сифте кӀулʼан ухькан узу ктагъну ва жугьуд дарудариз йиз мелзналантина Ужувлан хабар ебхьруси ва хъугъвалихъна гъюруси гъапӀну+. 8Инсанарин юкӀвар аьгъю Аллагьди, дурариз ухьузси Гирами Рюгь багъиш дапӀну, дурар кьабул апӀувал улупну+. 9Дугъу, хъугъувалиинди дурарин юкӀвар марцц дапӀну, ихьна дурарин арайиъ саб фаркьвалла гъибтундар+. 10Гьаци вуйиган, Исайин ученикариин я ухьхьан, я ихь абйирихьан гъабхуз дарши гъагъ иливури, гьаз учву Аллагь ахтармиш апӀурачва+? 11Хъа Агъа Исайин ужувлиинди гьадрарси ухьура уьрхрувалихъ хъугъурхьа+.

12Уч духьнайидар вари ккебехъуру. Варнавдина Павели чпилантина Аллагьди жугьуд дарударин арайиъ улупу аьламатариканна аьжайиб лишнарикан ктитуру ва ккебехънайидар хъебехъури гъузру. 13Дурарин улхуб ккудубкӀиган, Якьуб улхуз хъюгъру:

– Гъардшар, узухъ хъебехъай!+

14Сифтейиан жугьуд дарудар чан халкь вуди кьабул дапӀну, Аллагьди дурариз фици ужʼвал гъапӀнуш, Симонди ухьуз ктибтунхьуз.

15Гьамдихъди пайгъамбрарин гафарра, дидикӀнайиси, дюзди гъюра:

16-18«Агъайи, гьаму арайиз
Хурайири кӀура:
„Хъасин Узу хътакидиза,
ва ккадабхънайи Давудгъярин хал,
дидин харабйир за дапӀну, цӀийи алаъну,
жугьуд дарударра кади,
Йиз ччвурнахъ хъугърайидарси вари инсаният
Агъайихьна гъюз
гьялак хьпан бадали,
тазатӀан арайиз хибдиза“.
Дюнʼя ккебгъхъанмина
му аьгъюб вуйи».

19Гьаддиз узу Аллагьдихьинди илдицу жугьуд дарудариин ухьу читинвалар илилирчуб лазим вуди гьисаб апӀураза. 20Ухьу дурариз, идолариз гъурбан дапӀнайи хураг мипӀанай, кьяппавалар мапӀанай, бугъмиш дубхьну гъабчӀибдин йикк мипӀанай ва ифи мубхъанай кӀури, кагъаз дибикӀну ккунду+. 21Фицики дегьзаманайин насларихъанмина гьарсаб шагьриъ Мусайин къанундикан улупрудар ва гьар султ йигъан мистариъ Къанун урхури шлу адмийир а.

Вакиларин кагъаз

22Хъасин вакиларина аьхюдари, вари хъугънайидарихъди мясляаьт дапӀну, чпин арайиан саршвнур гъардаш кадагъну, дурар Павелихъдина Варнавдихъди Антиохияйиз гьауб кьатӀъ апӀуру. Дурари гъардшарин арайиъ гьюрмат айи Сила ва Варсава кӀуру Ягьуда ктагъуру,+
23ва дурарихьди гьамциб кагъаз хътапӀуру:

– Вакиларина хъугънайидарин аьхюдари, ичв гъардшари Антиохияйиъ, Сирияйиъ ва Киликияйиъ айи жугьуд дару гъардшариз саламар гьаъра. 24Ич арайиан гъушу бязидари, ич терефнаан чпиз гьич саб табшурмиш апӀувалра адарди, учвухьна дуфну, чпин гафариинди ичв арайиъ гъалабулугъ ипбакан хабрар деерхьначуз+.

25Учу варидарин разивалиинди сакьюр кас кадагъну, ич юкӀв али Варнавдихъдина Павелихъди учвухьна гьауз кьатӀъ гъапӀунча. 26Му касари ихь Агъа Месигь Исайин ччвурнахъ чпин уьмур гьяйиф гъапӀундар. 27Гьацира учвухьна Ягьудана Сила гьаърача, дурари учвуз учу гъибикӀуб гафарииндира пиди. 28Фицики Гирами Рюгьназ ва учуз учву вартӀан метлеблу саб ляхнихъантӀан хътауз ккунди адарчуз:+
29идолариз гъурбан дапӀнайи хураг мипӀанай, ифи мубхъанай, кьяппавалар мапӀанай, бугъмиш дапӀну гъабчӀибдин йикк мипӀанай. Гьамрар вари тамам апӀури гъашиш, ужу хьибдичвуз. Сарун сагъ-саламатди гъузай.

Гьаънайидар Антиохияйиъ

30Гьамци гьау вакилари, Антиохияйиз дуфну, хъугънайидар уч дапӀну, дурарихьна кагъаз тувру. 31Дурари му кагъаз урхуру ва кюмекнан хабриин шад шулу. 32Ягьудана Сила, чпи пайгъамбрарра вуди хьпаз дилигну, хъугъувалиин ижми хьуз дурариз кюмек апӀури, дурарин улихь кьаназ гъулхнийи+. 33Душваъ сацӀиб гъузхъан, Ягьудайизна Силайиз ягъурлувал ккун дапӀну, дурар гьаъдарихьна кьяляхъ гъягъюз гъитру. [ 34][*]

35Хъа Павелна Варнав Антиохияйиъ гъузру. Гизаф жарадарихъди дурари, душваъ аьгъювалар улупури, Агъайин гафнан Ужувлан хабар рабгъуру+.

Павелна Варнав жара хьуб

36СацӀиб вахтналан Павели Варнавдиз кӀуру:

– Гъач хъана ухьу, Агъайин Гаф гъарабгъу гьарсаб шагьриъ айи ихь гъардшариин улуркьну, дурар фици яшамиш шулаш, лигухьа.

37Варнавдиз Марк кӀуру Югьанра чахъди гъадагъуз ккун шулу+. 38Амма Павели, Памфилияйиъ чпихъан хътаку ва аьхиризкьан чпин ляхниъ иштирак дарши Марк кӀуру Югьан хъади дурушиш ужу шул, пну, фикир апӀуру+.

39Гьамци дурарин арайиъ гьюжат абхъру ва гьаци Павелна Варнав чиб-чпихьан жара шулу. Варнавди, Маркра гъадагъну, Киприз сирнав апӀуру. 40Павели, кӀуруш, Сила ктагъуру. Гъардшари думу, Агъайиина аманат дапӀну, рякъюъ тӀаъру+. 41Думу, гъардшарин хъугъувал мюгькам апӀури, Сирияйиъ ва Киликияйиъ лицури гъахьну.

16

Павеликна Силайик Тимофей ктикьуб

16^1Дилин Павел Дервияйиз, хъасин Листрайиз гъюру. Душваъ Тимофей кӀуру сар ученик айи. Дугъан дада хъугънайи жугьуд дишагьли вуйи, хъа адаш грек вуйи+. 2Листрайиъ ва Иконияйиъ айи гъардшар дугъкан ужуди улхури шуйи. 3Павелиз Тимофей чахъди рякъюъ учӀвну ккунди айи. Гьаддиз дугъу Тимофейин суннат гъапӀнийи. Мидʼинди Павелиз душваъ айи жугьдариз хуш шлуб апӀуз ккунди айи, фицики дурариз варидариз Тимофейин адаш грек вуйиб аьгъяйи+. 4Ва дурари, шагьрариан шагьрариз гъягъюри, хъугъвалиина гъафидариз Ерусалимдиъ вакилари ва хъугънайидарин аьхюдари адагъу къарар, дурар тамам апӀруганси, ктитури гъахьну+. 5Гьамци хъугънайидар хъугъувалиъ мюгькам шули ва дурарин кьадар йигълан-йигъаз артухъ шули гъахьну+.

Павелиз Македонияйиз дих апӀуб

6Павел ва дугъахъди хъайидар Фригияна Галатия уьлкйириантина гъягъюру, амма Гирами Рюгьну дурарихьди Асия уьлкейиъ аьгъювалар улупуз гъитундар+. 7Мисия уьлкейин сяргьятарихъна дуфну, дурариз Вифания юрдназ гъягъюз ккун шулу, амма Гирами Рюгьну дурариз манигъвал апӀуру+. 8Гьамци, Мисияйиъ удручӀвди, дурар Троада шагьриз гъюру+.

9Йишвну Павелиз Македония уьлкейин касди, чан улихь дийигъну аьжайиб саягъниинди:

– Македонияйиз дуфну, учуз кюмек апӀин, – кӀури, миннат апӀуради рябкъюру.

10Му гъябкъюбси, учу дишлади Македонияйиз гъягъюз кьатӀъ гъапӀунча, фицики Аллагьди дурариз Ужувлан хабар гъайибхай кӀура, пну, фикир гъапӀунча. 11Троадайиан гимийиъди рякъюъ учӀвну, дилин сифте Самофракия островдиина, хъайигъан Неапол шагьриз гъафунча.

Филипияйиз гъюб

12Дилинра учу Римдиан гъафидар яшамиш шулайи Македонияйин сабпи пайнан Филипия шагьриз гъафича, ва душваъ садшвнуд йигъ гъабхьнийич+. 13Султ йигъан шагьриан нирихъна удучӀвнийча. Душвахъ, аьдат вуйиси, гъудгнар апӀру хал хъайи. Гьадина уч духьнайи дишагьлийирихъди деъну, сюгьбатар апӀурайча. 14Душваъ Фиатир шагьриан вуйи багьа уьру парчайин алвер апӀру Лидия кӀуру сар дишагьлира айи. Думу гьякь вуйи Аллагьдихъ хъугънайир вуйи. Павелихъ хъпехъурайи вахтна, Агъайи дугъан юкӀв ачмиш апӀуру, ва думу Павелин гафарихъ хъугънийи+. 15Думу ва дугъан вари хуландар штуан гъахьихъан, дугъу учкан тӀалаб апӀуру:

– Эгер учву узу дугъриданра Агъайихъ хъугънайир вуди гьисаб апӀураш, йиз хулаъ яшамиш йихьай.

Учура рази гъашича+.

Павелна Сила дисуб

16Саб ражари учу гъудгнар апӀру хулаз гъягъюрайиган, фал китуз шлу жин кайи ва фал китбиинди эйсйириз зурба хайир хурайи лукӀ риш алахъунчуз. 17Павелинна ич кьяляхъди гъюри, дугъу, гьамци кӀури, чӀигъар апӀури гъахьну:

– Му касар ВаритӀанзаану Аллагьдин гъуллугъчйир ву! Дурари ухьуз уьрхивалихьна рякъ улупура!+

18Гьамци думу шуру гизаф йигъари кӀури гъахьну. Павелихьан аьх апӀуз дархьиди, шурахьинди илдицну, дугъак кайи фалин жиндиз кӀуру:

– Месигь Исайин ччвурнахъан увуз амур апӀураза: дугъʼан удубчӀв!

Думу жинра дишлади шурʼан удубчӀвуру+.

19Хъа дугъан эйсйириз чпин хайир хътабтӀурайиб дябкъну, дурари, Павелна Сила дидисну, гужниинди базар али майдандиина гьякимарихьна гъахуру. 20Дурарихьна гъахидари кӀуру:

– Му касар жугьдар ву ва дурари ихь шагьриъ гъалабулугъ ипра. 21Дурари ухьу, римлуйири, кьабул вая тамам апӀуз лайикь дару аьдатар рагъура+.

22Халкьра Павелизна Силайиз къаршу шулу. Хъа гьякимари дурар, палтар илдитну, маргълихьди урччвуз буйругъ тувру+. 23Дурар, гизаф дурччвну, дустагъдиъ итру, хъа дустагъчийиз дурар ижмишнаан гъаравликк уьрхюз буйругъ тувру. 24Мициб буйругъ гъадабгъу дустагъчийира дурар дустагъдиъ айи вартӀан айитӀ дустагъдиъ уржру ва дурарин ликар урхъар айи ацӀу кьулиъ ивну рукьарихьди йитӀуру+.

Павелна Сила азад апӀуб

25ГьацӀишвар багахь шулади, Павелина Силайи, ккарагури, Аллагьдин адназ мяълийир апӀурайи. Дустагъдиъ айи дидиснайидар дурарихъ хъпехъурайи. 26Гьаму арайиъ сабпну жилар гьаци зарбди гъутӀурччвнийики, саки дустагъдин шибритӀарра ришвруси. Гьадму сяаьт вари раккнарра арццру ва вари дидиснайидариин али рукьарра алдахьуру+. 27НивкӀʼан хъиргу дустагъдин гъаравулиз, вари раккнар арццнади дябкъну, ханжал уьчӀюбгъну учв йикӀуз ккун шулу, фицики дугъу, дидиснайидар гьергну пну, хиял гъапӀнийи+. 28Хъа Павели: «Уву увуз хатӀа мапӀан, учу вари гьамшваъ имича», – пну, зарбди чӀигъ апӀуру.

29Гъаравли, акв апӀруб хуз гъитну, Павелна Сила айи йишвазди архьру ва, гучӀбаан гукӀни духьну, думу дурарин улихь жилʼин дахъру+. 30Хъасин гъаравулчийи, дурар чӀатна адаъну, кӀуру:

– Эй йиз худйир, узу уьрхбан бадали гьапӀну ккунду+?

31Дурари дугъаз жаваб туву:

– Агъа вуйи Месигь Исайихъ хъугъ, Аллагьди уву ва яв хуландар уьрхиди+.

32Хъасин дурари гъаравулчийиз ва дугъан хулаъ айидариз варидариз Агъайин Гафнакан аьгъювалар улупуру. 33Гъаравулчийи, дурар чан хулаз гъахи йишван, дурарин зийнар жикӀуру, хъасин дишлади думу ва дугъан хуландар штуан шулу+. 34Чан хулаз гъахи Павелизна Силайиз дугъу хураг гьивнийи, хъа дугъу ва дугъан хуландари Аллагьдихъ хъугъбиин шадвал апӀури шулу+.

35ГвачӀин улубкьиган, шагьрин гьякимари:

– Дустагъ дапӀнайидар деетай, – пну, дустагъдиз чпин чархачйир гьаъру.

36Дустагъдин гъаравулчийи мидкан Павелиз кӀуру:

– Гьякимари, узухьна учву деетри пну, адмийир гьаъна. Гьаци вуйиган, гьамус архаинвалиинди удучӀвну гъарахай.

37Амма Павели дурариз кӀуру:

– Учу суд дарапӀди, Римдин ватандашар вуйибдизра дилигди, вари халкьдин улихь дурччвну, дустагъдиъ итнийи. Хъа гьамус жиниди деетурайин? Ваъ. Гъит чпи гъюри, чпи учу адаъри+.

38Чархачйири му гафар, гьякимарикна гъапиган, Павелна Сила Римдин ватандашар вуйиб гъеебхьиган, гьякимариз гучӀ шулу. 39Гьаддиз дурари, дуфну, Павелинна Силайин улихь чпилан хил алдабгъувал ккун апӀуру ва, дустагъдиан адаъну, дурарикан шагьриан удучӀвну гъягъюб тӀалаб апӀуру+. 40Дурар, дустагъдиан удучӀвдар, Лидияйин хулаз гъюру. Душваъ гъардшарихъди дяркъну, дурарин юкӀвар аьшкьлу дапӀну, шагьриан рякъюъ учӀвру+.

17

Павелна Сила Фессалоникайиъ

17^1Амфипол ва Аполлония кӀуру шагьрариантина душну, Павелна Сила жугьдарин мист айи Фессалоникайиз гъюру+. 2Павел, дина дуфну, чан аьдатниинди шубуд султ йигъан жугьдарихъди БикӀбарикан улхуру+. 3Дугъу, Месигь сифте дукӀну, хъасин чӀиви духьну ккунийи кӀури, мидкан гъаврикк ккаъри ва му усбат апӀури гъахьну. Дугъу кӀуру:

– Гьадму Месигь узу учвуз улупурайи Иса ву+.

4Дурарикан сакьюдар Аллагь кӀваъ уьрхру грекар ва хайлин адлу дишагьлийир хъугънийи ва Павелинна Силайин терефназ гъафнийи.

5Хъа хъугъну адру жугьдари, хъюлʼан базариин али алчагъ адмийир уч дапӀну, гъварч шулу ва вари шагьрик гъал кипру. Халкьдин улихьна адаъбан бадали, дурари, Ясондин хулаз дуфну, Павелна Сила агуру+. 6Дурар душваъ дидрихъди, Ясонна жара гъардшар шагьрин гьякимарихьна гъахуру. Халкьди гьамцдар чӀигъар апӀурайи:

– Вари дюнʼяйиъ гъалабулугъ ипнайи гьаму касар гьамус гьаминара дуфна, – 7хъа Ясонди дурар чан хулаъ кьабул гъапӀну. – Дурар, Римдин паччагьтӀан хъана жара сар Иса паччагь а кӀури, Римдин паччагьдин гьюкмиз къаршу удучӀвура+.

8Мициб хабарну халкьдик ва шагьрин гьякимарик гъалабулугъ кипру. 9Дурари Ясон ва имбу хъугънайидар, чпи азад апӀбан бадали, пул тувуз мажбур апӀуру, ва хъасин дурар деетуру.

Верияйиъ цӀийи читинвалар хьуб

10Гъардшари гьадму йишван дишла Павелна Сила Верия кӀуру шагьриз гьаъру. Дина гъафибси, дурар жугьдарин мистаз гъягъюру. 11Мушван адмийир ФессалоникайиндартӀан фикирлудар вуйи: дурари Агъайин Гаф лап аьшкьниинди кьабул гъапӀнийи. Павелина Силайи кӀурайиб гьякь вуш аьгъю апӀбан бадали, гьар йигъан БикӀбар ахтармиш апӀури гъахьнийи. 12Натижайиъ жугьдарикан гизафдар, хъа гьацира хайлин грекар ва адлу дишагьлийирна жилар хъугъувалиина гъафнийи.

13Фессалоникайин жугьдар, Павели Верияйиъра Аллагьдин Гаф рабгъурайиваликан аьгъю дубхьну, гьадина дуфну, халкьдик гъалабулугъ кипуз ва дугъʼин алауз хъюгъру. 14Гьадмуган гъардшари тяди Павел гьюлин гъирагъдихъна гьаъру, хъа Силана Тимофей гьадушваъ гъузру. 15Павелихъди гъушдари думу Афинайизкьан гьаъру. Дилин хътакурайидарихь Силайизна Тимофейиз «Шлубкьан ухди узухьна гъачай», – кӀури, Павели дибикӀнайи кагъаз хьайи.

Павел Афинайиъ хьуб

16Силайизна Тимофейиз ккилигурайи Павелин рюгь убгури гъабхьну, гьаз гъапиш дугъаз шагьур идолари абцӀну гъябкънийи+. 17Мидкан дугъу мистаъ жугьдарихъдина Аллагь кӀваъ айи грекарихъди ва гьар йигъан базар – майдандиин алахьурайидарихъди сюгьбатар апӀури гъахьну. 18Сакьюдар эпикурчйир ва стоикар вуйи философар дугъахъди гьюжатнаъ учӀвру. Дурарикан сакьюдари: «Му лягълягъиз фу пуз ккунди айкӀан?», тмундари: «Думу, рякъру гьялариан, яд аллагьарикан улупурайир вуйкӀан?» – кӀури шуйи. Дурари мици гьаддиз кӀурайи, гьаз гъапиш Павели Исайикан ва Думу чӀиви хьуваликан Ужувлан хабар рабгъурайи. 19Дурари Павел Ареопаг тепейиин уч шлу мажлисназ духну, дугъхьан гьерхру:

– Уву рагъурайи гьадму аьгъювалар фу вуш, учуз аьгъю апӀуз хай даршулин+? 20Фицики ич ибарихъна саб аьжайиб хабар гъюра; гьаддиз учуз, му фу вуш, аьгъю дубхьну ккунди ачуз.

21Афинайин агьалйирин ва душваъ яшамиш шулайи гъурабйирин пише чпин вахт, сюгьбатар апӀури вая гьар жюрейин цӀийишнар гьял апӀури, адапӀувал вуйи.

Павелин Ареопаг мажлисдин улихь улхуб

22Павели, Ареопаг мажлисдин улихь дийигъну, гъапнийи:

– Афинайин агьалйир! Рябкъюразузки, учву гизаф идолар кьабул апӀурачва, 23фицики узу шагьриантина гъягъюрайиган ва ичв гирами йишвариз лигурайиган, «Мялум дару аллагьдиз» кӀури дибикӀнайи гъурбан апӀру йишвра гъябкъюнзуз. Магьа учву, Учв фуж вушра аьгъдарди, икрам апӀурайи Аллагь, узу учвуз ачмиш апӀурайи Гьадму Аллагь ву.

24Дюнʼя ва дидиъ айикьандар вари яратмиш гъапӀу Гьадму Аллагь заваринна жиларин Агъа хьпаз лигну, Думу инсанарин хилариинди гъапӀу дараматариъ яшамиш шуладар+. 25Дугъаз инсанарин хилариинди апӀурайи кюмек ккундар, гьаз гъапиш Дугъаз гьич фтинкӀа игьтияж адар. Дугъу чав инсанариз гьарсаб тувра: уьмурра, нефесра ва гьаци вари миди вуйи ужувларра+. 26Аллагьди сифте сар кас, хъа дугълантина дюнʼяйин вари инсаният арайиз гъабхну. Дурар яшамиш шлу вахтар ва йишвар улупну+. 27Аллагьдин метлеб халкьари Учв агуб вуйи. Мумкин ву, дурар Дугъахьна рукьузра, дурари Думу агузра. Думу ухькан гьарурин багахь хьа. 28Фицики ухьу Гьадгъуинди яшамиш шули, лицури ва нефес хътабгъури ахьа. Ичв шаирарикан сасдари гъаписи: «Ухьу Дугъан веледар вухьа».

29Гьаци вуйиган, ухьу Аллагьдин веледар вуди, Аллагь гъизилиз, арсраз вая гъвандиз, инсандин устадвалиинди ва хиялниинди яратмиш дапӀнайи суратназ ухшар ву пну, фикир дапӀну ккундар. 30Аллагьди ихь аьгъдруваларин вахт ихь тахсир вуди гьисаб апӀурадар, хъа гьамус Дугъу варишвариъ вари адмийириз чпин тахсрар гардандиъ дисуб амур апӀура+. 31Фицики Дугъу вари дюнʼяйин гьякьди суд апӀру йигъ улупна. Чав улупнайи Инсанди гьадму суд апӀиди. Аллагьди, Думу, гъачӀихъан, чӀиви дапӀну, варидариз шагьидвал тувну+.

32ГъачӀихъан чӀиви хьубкан деебхьну, дурарикан бязидар: «Мидкан хъа ражари ктибтара» пну, кялхъюз хъюгъру. 33Гьаци вуйиган, Павел дурарихьан гьудучӀвну гъягъюру. 34Хъа сакьюдари, дугъахъ хъугъну, дугъан тереф бисуру. Дурарин арайиъ Дионисий кӀуру Ареопаг мажлисдин иштиракчи, Дамар кӀуру дишагьли ва хъана жарадарра айи.

18

Павел Коринфдиъ хьуб

18^1Дидхъан Павел, Афинайиан удучӀвну, Коринфдиз гъюру. 2Душваъ дугъаз Понт юрднаан вуйи Акила кӀуру сар жугьуд дихъуру. Думу чан шив Прискилайихъди Италияйиан удучӀвну дуфнайир вуйи, фицики Римдин паччагь Клавдийи вари жугьдариз Римдиан удучӀвну гъягъюз буйругъ дебккнайи. Павел дурариин улуркьуз гъафнийи+. 3Дурари чадрар дирхурайиб, яна Павели чав улихьди апӀури гъаши кеспи апӀурайиб, аьгъю гъабшиган, дурарихъди гъузну, лихуз хъюгъру. 4Гьар султ йигъан дугъу мистаъ, жугьдарна грекар хъугъувалиина хури, аьгъювалар улупури гъахьну+.

5Силана Тимофей Македонияйиан гъафиган, Павели чан вари вахт жугьдариз Иса Месигь вуйивал улупбаз харж апӀури гъахьну+. 6Дурари, мидʼин рази даршули, дугъаз люкьнар апӀури гъахьну, хъа дугъу чан ликарик кайи бишируг гьадму адмийириина кутӀубччвну, гъапи:

– Учву ичв уьмрин тахсиркрар хьидичва. Ичв кӀулʼина гъюрубдин узу жаваб тувидарза. Гьамус узу жугьуд дарударихьна гъягъюраза+.

7Хъа думу удучӀвну, мистан гъвалахъ хъайи, Аллагь кӀваъ уьрхюрайи Юст кӀуру касдин хулаз гъюру. 8Мистан аьхюр вуйи Криспдира, чан вари хизандихъди, Агъайиина хъугъувал гъабхнийи. Гьацира Павелихъ хъпехъу коринфлуйирикан гизафдари, хъугъувалиина дуфну, чпи штуан апӀуз гъитру+.

9Сад йишван Агъайи аьжайиб рябкъбаъ Павелиз гъапну:

– ГучӀ мапӀан! Адмийирихъди улхбар давам апӀин ва меккебехъан. 10Фицики Узу увухъди хъаза ва гьич сарихьанра увуз писвал апӀуз хьибдар, гьаз гъапиш му шагьриъ Йиз адмийир гизаф айиз.

11Павел душваъ, агьалйириз Аллагьдин Гаф улупури, йисна гьацӀаъ гъузру.

12Гьадму вахтна Ахая уьлкейин гьякимдар Галлион вуйи. Магьа жугьдар сатӀиди Павелиин алархьуру ва думу суддиз хуру. Дурари гьамци кӀуйи:

13– Гьаму касди адмийириз, Къанундин къайдйирихъди дарди, Аллагьдиз икрам апӀуз улупура.

14Павели ушв абццайизра, Галлионди жугьдариз кӀуру:

– Эгер саб чӀуру ляхин вая хатӀа дубхьнайиш, узуз учвухъ, жугьдарихъ, хъпехъуз себеб шуйзуз. 15Хъа ляхин ялгъуз гъапи гафариъна, ччвурариъна, ичв къанунариъ аш, му месэла учву гьял апӀинай. Узуз му ляхнин диванбеги хьуз ккундарзуз+.

16Гьамци дупну, дугъу дурар диванханайиан утӀурккуру. 17Варидари, мистан аьхюну малла Сосфен дидисну, думу диванханайин улихь урччвуз хъюгъру, хъа мидкан Галлиондиз гьич вижнара ктайи.

Павел Антиохияйиз хътакуб

18Коринфдиъ хъана хайлин йигъари гъузу Павели, гъардшар душваъ гъитну, Акилана Прискилла хъади Сирияйиз сирнав апӀуру. Кенхерея портнаъ Павели, чав Аллагьдиз Гаф тувиганси, чан кӀул алдапӀуру+. 19Дурар Эфесдиз гъафиган, Павели Прискилана Акила душваъ гъитну, учв жугьдарихъди сюгьбатар апӀбан бадали, мистаз гъюру+. 20Дурари дугъкан чпихъди шлубкьан кьаназ гъузуб тӀалаб апӀуру, хъа Павел рази гъахьундайи. 21УдучӀвну гъягъруган, «Эгер Аллагьди амур гъапӀиш, узу учвухьна хъадакну гъидиза», – пну, Павел Эфесдиан, баркаллагь дупну, гъягъюру+.

22Къайсарияйиъ гимийиан эдеъну, думу Ерусалимдиз рякъюъ учӀвру ва, дина гъафири, душван хъугънайидар тебрик апӀуру, хъасин Антиохияйиз гъягъюру. 23Душваъ сацӀиб вахтна гъузбалан кьяляхъ, дугъу чан рякъ давам апӀуру ва, Галатияйиъна Фригияйиъ шагьриан шагьриз гъягъюри, душвариъ вари ученикарин хъугъувал мюгькам апӀури гъахьну+.

Аполлос

24Душваъ Аполлос кӀуру Александрия шагьриан вуйи БикӀбарин гъаври айи ва ушвниъ ужуб чӀал айи жугьуджви айи. Думу сабан Эфесдиз гъафнийи+. 25Думу Агъайин рякъярин гьякьнаан гъаврикк ккайи кас вуйи. Анжагъ Ягьʼяйи штуан апӀбакантӀан деебхьнадашра, дугъу Исайин гьякьнаан аьшкьлуди ва дюзди аьгъювалар улупури шуйи+. 26Мидкан дугъу мистаъ дирбашди улхуз хъюгъру. Хъа Прискилайина Акилайи, дугъан гафар гъеерхьиган, думу чпин хулаз духну, Аллагьдин рякъюн гьякьнаан хъанара дишди гъаврикк ккаъру+. 27Хъа дугъаз Ахаяйиз гъягъюз ккун гъабшиган, гъардшари, дугъаз ягъур ибшри дупну, душван ученикариз, думу кьабул апӀри, пну, кагъазра бикӀуру. Аполлос дина гъафиган, Аллагьдин ужувналан хъугъдариз дугъу аьхю кюмекар апӀуру+. 28Иса Месигь вуйивал БикӀбариинди улупури, дугъу вари халкьдин улихь жугьдар дюз дарувал ужуди улупуйи+.

19

Павел Эфесдиъ хьуб

19^1Аполлос Коринфдиъ айи вахтна Павел, жюрбежюр йишвариантина душну, Эфесдиз ктахъуру. Душваъ дугъаз сакьюдар ученикар алахьуру+. 2Дугъу дурарихьан гьерхру:

– Хъугъувалиина гъафиган, учву Гирами Рюгь кьабул гъапӀунчва?

Дурари дугъаз:

– Учуз Гирами Рюгьнакан гьич гъеебхьнукьан дарчуз, – пну, жаваб тувру.

3Павели дурариз:

– Учву шлин штуан апӀувал кьабул гъапӀунчва? – пну, гьерхру.

Дурари:

– Ягьʼяйин штуан апӀувал, – пну, жаваб тувру+.

4Павели кӀуру:

– Ягьʼяйин штуан апӀувал тахсрар гардандиъ дисбан бадали апӀурайиб вуйи. Дугъу инсанариз чан кьяляхъди Гъюз Ккайирихъ, яна Исайихъ, хъугъуз дих апӀури гъахьну+.

5Ягьʼяйин ученикариз мидкан гъеебхьиган, дурар Агъа Исайин ччвурнахъан штуан шулу+. 6Хъа Павели дурариин хилар иливиган, дурариина Гирами Рюгь гъафнийи ва дурар, жа-жара чӀалариинди улхури, пайгъамбарвалин гафар пуз хъюгъру+. 7Дурар вари йицӀикьюр касдихьнакьан вуйи.

8Павели, мистаз гъягъюри, шубуб вазлин арайиъ, жугьдарихъди сюгьбатар гъахури, Аллагьдин Паччагьлугъ айивал тасдикь апӀури, хъуркьувалиинди аьгъювалар улупуйи+. 9Хъа дурарикан сакьюдар хъугъбаккан кӀул ккадабгъури, халкьдин улихь Агъайин рякъярикан чӀуруди улхури гъахьну. Гьаддиз Павел дурарихьан гьудучӀвну гъюру ва, чахъди ученикар гъадагъну, Тиран кӀуру касдин мектебдиъ гьар йигъан сюгьбатар гъахуру. 10Гьамци кьюд йис гъябгъюру ва вари жугьдаризна Асияйиъ яшамиш шулайи грекариз Агъа Исайин Ужувлан хабарнакан гъеебхьнийи.

Аьхюну малла Скевайин ургур бай

11Аллагьди Павелин хилариинди гизаф аьламатар улупури гъахьну, 12гьаддиз дугъан хил кубкӀу ягълухъар, ккурттарра кмиди, аьзарлуйир сагъ апӀбан бадали, ишлетмиш апӀуйи ва дурар сагъра шуйи. Дурариан гьацира жинарра удучӀвуйи+.

13Шагьриан шагьриз гъягъюри, жинар утӀурккурайи бязи жугьдарин сюгьюрчйирра кмиди, жинар кайидариз гьамци кӀури, Исайин ччвур бисуз чалишмиш шули гъахьну:

– Увуз Чан гаф Павели улупурайи Исайин ччвурниинди амур апӀураза: удубчӀв гьаму касдиан+.

14Мурар жугьдарин аьхюну малла Скевайин ургур бай вуйи. 15Хъа сабан жинди дурариз:

– Иса аьгъюр вузуз, Павелра аьгъязуз, хъа учву фужар вучва? – кӀуру+.

16Ва гьадмуган жин кайи гьадму кас дурариин алархьуру ва дугъу дурар урччвуру. Дурариин али палтар гъячӀяргънийи, ва дурар гьадму хулʼан гъяцӀалди ва зийнар духьну утӀурччвнийи.

17Хъа мидкан Эфесдиъ яшамиш шулайи вари жугьдаризна грекариз аьгъю шулу, ва дурарик гучӀ кабхъру, ва Агъа Исайин ччвурназ хъанара артухъ гьюрмат апӀуз хъюгъру. 18Хъугъувалиина гъафидарикан гизафдари, Павелихьна дуфну, чпи гъапӀу гунагь ляхнар ачухъ апӀуйи ва гардандиъ дисуйи+. 19Хъа сюгьюрчйир-фалчйирикан гизафдари, чпин китабар уч дапӀну, варидарин улихь ургуру. Гъургдарин кьимат гьисаб гъапӀиган, 50 агъзур арсран манатдихьна удубчӀвнийи.

20Гьамци Агъайин Гаф яркьуди рабгъуйи ва кьувватнаъ убчӀвуйи+.

Павелин ниятар

21Вари гьаму гьядисйир гъашихъан, Павели Македонияйиан ва Ахаяйиантина Ерусалимдиз гъягъюз кьатӀъ гъапӀнийи. Дугъу: «Душваъ сабцӀиб вахтназ гъузну, хъасин узу Римра дябкъну ккунду», – гъапнийи+. 22Чан кюмекчйирикан кьюр кас – Тимофейна Эраст – Македонияйиз гьаъну, думу саб кьадар вахтназ Асияйиъ гъузнийи+.

Эфесдин устйирин гъалабулугъ

23Гьадму вахтна Агъайин Гафназ гизафдар къаршу гъудужвнийи. 24Эфесдиъ Димитрий кӀуру сар арсран уста яшамиш шулайи. Дугъу арсракан Артемида-аллагьдин бицӀи хулар дапӀну масу тувуйи. Му кеспи кайи устйири аьхю пулар гъазанмиш апӀури шуйи. 25Димитрийи дурарна жара кеспйир кайи устйир уч дапӀну, дурариз кӀуру:

– Эй дустар, учвуз аьгъячвузки, ихь кеспийи ухьуз ужуб хайир хура. 26Мидихъди сабси учвуз рябкъюрачвузки ва ебхьурачвузки, гьадму Павел кӀурури, инсандин хилариинди гъапӀдар аллагьар дар, кӀури, неинки Эфесдиъ, хъа вари Асияйиъ айи адмийир рякъʼан адаура ва инсанар гьаддихъ хъугъуз гъитра. 27Хъа миди ухьʼина бала хура, неинки ихь пише зат имдарди ккадабхъбиинди, хъа гьацира зурба вуйи Артемида-идолин дараматдин саб жюрейинна мяна гъубзидар. Вари Асияйи ва вари дюнʼяйи икрам апӀурайи Артемидайин адлувал дубгди.

28Му гафар гъеерхьиган, хъюлу ацӀну, дурари: «Эфесдин Артемида зурба ву!» – кӀури, чӀигъар апӀуз хъюгъру. 29Шагьриъра бегьем гъалабулугъ абхъру. Павелин юлдшар Гай ва Аристарх кӀуру кьюр Македонияйин агьалйирра хъади, тамашйир улупрушвахьна вари гъажаргънийи+. 30Павелиз, душваз дуфну, уч духьнайи халкьдин улихьна удучӀвуз ккун гъабхьнийи, хъа ученикари гъитундайи. 31Дугъан дустар вуйи му вилаятдин сакьюдар гьякимдрари, дина дурушуб тӀалаб апӀури, дугъахьна адмийир гьаънийи.

32Му арайиъ уч духьнайидари, саб къайда адарди, гьарури саб кӀури, чӀигъар апӀуйи. Дурарикан гизафдариз, чпи гьаз уч духьнаш, аьгъдайи. 33Сакьюдари вари тахсрар сар Александр кӀуру касдиин алаънийи, ва жугьдари думу улихьна удучӀвуз гъитнийи. Хилин ишара дапӀну, дугъаз халкь аьгьвалатнан гъаврикк ккауз ккун гъабши. 34Хъа думу жугьуд вуйивал аьгъю гъабшиган, варидари сабхилди чӀигъар гъапӀнийи: «Эфесдин Артемида зурба ву!» ва му гафар текрар апӀури дурарин кьюб сяаьткьан гъабхьнийи. 35Шагьрин къайдйир дерккрури, халкь сикин дапӀну, кӀуру:

– Эфесдин агьалйир! Эфес зурба вуйи Артемидайин дарамат ва завʼан абхъу гирами гъван уьрхюрайи шагьур вуйивал шлиз аьгъдар? 36Му ляхин шаксуз вуйиган, учву архаин духьну ккун, апӀру ляхин фагьумсузди апӀуз хай даршул. 37Хъа учву мина дараматдин фукӀа жин дарапӀдар ва ихь Артемида-аллагьдиз чӀуру гафар дарпидар духначва. 38Эгер Димитрийинна дугъахъ хъайи устйирин дурарихьна аьрз аш, мидиз ухьухь диванханйирна диванбегйир ахьуз: гъит дурари сар-сариина гьадина аьрз апӀри. 39Эгер дурарихьан жара гьерхруб аш, думу аьдати саягъниинди мажлисди гьял апӀиди. 40Даршиш гъи гъабшибдин кӀуллан гъалабулугъ гъитӀибккну, ухьу тахсиркрар апӀбан хатӀавал а. Мициб гъалабулугъ ипбан бадали саб багьнара адархьуз.

41Гьамци дупну, дугъу халкь алдагъуз гъитру.

20

Павел Македонияйиъ ва Грецияйиъ хьуб

20^1Гъалмагълар яваш гъашиган, Павел, ученикариз дих дапӀну, дурариз кюмекнан гафар ва баркаллагь дупну, Македонияйиз рякъюъ учӀвру+. 2Македонияйин ругарилан гъягъруган, дугъу хъугънайидариз хайлин кюмекнан гафар гъапнийи. Хъасин думу Грецияйиз гъюру. 3Душваъ думу шубуб вазли гъузру. Думу душвʼан Сирияйиз сирнав апӀуз гьязур шулайи арайиъ, жугьдариз думу йикӀуз ккун шулу. Гьаддиз Сирияйиз Македонияйиантина гъягъюз дугъу кьатӀъ апӀуру+. 4Дугъахъди Верияйиан вуйи Пирин бай Сосипатр, Фессалоникайиан вуйи Аристархна Секунд, Дервияйиан вуйи Гай, Тимофей ва Асияйиан вуйи Тихикна Трофим хъади шулу+. 5Дурар, улихьди душну, учуз Троадайиъ ккилигури гъузру+. 6Хъа учу Пасхайин Лавшарин машквран йигъарихъан Филипияйиан гимийиъди гъушнийча ва хьуд йигълан дурарихъди Троадайиъ сатӀи гъахьнийча. Душваъра саб гьяфтайиъ имича+.

Павели Евтих чӀиви апӀуб

7Элгьет йигъан, ученикар уьл ипӀуз уч гъашиган, Павели дурарихъди сюгьбатар гъахуйи. Хъайигъан гимийиъди рякъюъ учӀвуз ният ади, думу дурарихъди гьацӀишваризкьан сюгьбат давам апӀури гъузру+. 8Учу деънайи зиин хулаъ гизаф чирагъар кархьнайи. 9Павели аьгъювалар улупури имиди, улдаригъ деънайи Евтих кӀуру живан дерин нивкӀуз гъягъюру. Ва, нивкӀуъ айир, шубубпи мертебайиансина ахъру. Хъа думу за гъапӀиган, лигуруш, дукӀнайи+. 10Павели, исина кудучӀвну, дугъаз дилигну, хабахъна гъадагъуру ва кӀуру: «Пашман махьанай, дугъʼин жан илмиди», – кӀуру+. 11Хъа думу, зиина удучӀвну, уьл гьудубтӀну, дипӀну, лап кьаназ, гвачӀиндизкьан учухъди сюгьбатнаъ шулу. Хъасин думу удучӀвну гъягъюру. 12Гьадму вахтна жигьил бай хулаз чӀивиди хуру, ва мидʼин вари гизаф рази гъахьнийи.

Троадайиан Милитдиз гъюб

13Учу улихьди гимийиъди, Павел дидиъ итузра ккади, Асс шагьриз сирнав гъапӀунча. Дугъаз Ассдиз яягъди гъягъюз ккунди, дугъу гьациб буйругъ тувнийчуз. 14Думу учуз Ассдиъ алахъиган, думура гимийиъ итну, Митилена шагьриз гъафунча. 15Хъайигъан, дилин сирнав апӀури, Хиос островдихьан ярхла дарди гими дебккча. Хъайигъан Сомос островдиинра улуркьну, сад йигълан Милит шагьриз гъафича.

16Асияйиъ энгел дархьбан бадали, Павели Эфесдиз дурушуз кьаст апӀуру, гьаз гъапиш думу Ерусалимдиз, эгер удукьуруш, ХьуцӀударин машквар улубкьайиз хъуркьуз гьялакди вуйи+.

Милитдиъ хъугънайидарин аьхюдариз баркаллагь пуб

17Милитдиан дугъу, Эфесдин хъугънайидарин аьхюдар гъюри пну, дина адми гьаъру. 18Хъа гъафиган, дурариз кӀуру:

– Узу Асияйиз гъафи йигъхъанмина вари вахтна учвухъди хъайивал аьгъячвуз+. 19Жугьдари узʼина гъахи писвалариз дилигди, узу, дамагъар ктарди ва уларилан нивгъ рубзури, Агъайиз гъуллугъ апӀури гъахьунза. 20Узу вари халкьдин улихь ва ичв хулариъ ужʼвал хру варибдикан учвуз аьгъювалар улупури гъахьунза. 21Жугьдаризна грекариз узу Аллагьдин улихь тахсрар гардандиъ дисувалин ва ихь Агъа Исайихъ хъугъвалин жавабдарвалиинди шагьидвал гъапӀунза. 22Хъа гьамус, Гирами Рюгьнан амриз мютӀюгъ шули, узу Ерусалимдиз душну ккунду. Хъа душваъ йиз кӀулʼина фу гъюрушра, аьгъдарзуз. 23Ялгъуз саб аьгъязуз, Ерусалимдиъ узуз аьзабарна дустгъар ккилигура, Гирами Рюгьну дидкан узуз гьар шагьриъ хабар тувра+. 24Хъа узу бадали йиз уьмур гьяйиф дарзуз, йиз метлеб узу Агъа Исайихьан кьабул гъапӀу гъуллугъ тамам апӀуб ва жавабдарвалиинди инсанарин улихь Аллагьдихьан вуйи багъишʼваликан Ужувлан хабарнан шагьидвал апӀуб вуйиз+. 25Ва хъана аьгъязуз, узу ичв арайиъ Аьршарин Паччагьлугъдикан аьгъювалар улупури, сарун рякъидарчвуз. 26Гьацира учвуз гъи кӀураза, учвкан фуж пуч гъашиш, дидин тахсиркар узу хьидарза, 27фицики узу, учвхьан гьич фукӀара гьитӀитӀибкӀди, Аллагьдин ниятарикан аьгъювалар улупури гъахьунза.

28Ичв ва вари хъугънайидарин гъанаъ йихьай. Исайи Чан ифдиинди гъазанмиш дапӀну, Аллагьдихъ хъугънайидарин ва учвʼина Гирами Рюгьну аманат гъапӀдарин гъайгъу зигай+. 29Узуз аьгъязуз, узу учвхьан гъушиган, яман жанаврар дуфну, дурари сюрйириз инсаф апӀидар+.

30Ичв арайиъра гьацдар адмийир хьидики, дурари, ученикар чпихъинди илтӀикӀуз, нягьякьвалихъинди улхиди+. 31Гьаддиз ихтиятди гъузай. Узу шубуд йисан йишвди-йигъди, уларилан нивгъ рубзури, ккарагури, учвуз мидкан аьгъювалар улупури гъахьунза. Му вари кӀваин гъибтай+. 32Гьамус, гъардшар, учву Аллагьдиина ва Дугъан хайирнан Гафниина аманат апӀуразачву. Дугъхьан учву хъугъувалиин мюгькам апӀуз ва Чан ужувлакк ккайидарихъди учвузра ирс тувуз удукьуру+. 33Узу учвухъди хъайиган, саринна я арс, я гъизил, я багьа палат ккун гъапӀундарза+. 34Учвуз ужуди аьгъячвуз, йиз ва узухъди хъайидарин игьтияжар гьуркӀуз гьаму йиз хилар кюмек гъахьнийиз+. 35Узʼан удукьруси учвуз улупунза, узуси зегьмет зигури, саилариз кюмек апӀури, учвура духьну ккунду. Агъа Исайин гафар кӀваин апӀинай, фицики Дугъу Чав дупна: «ГъадабгъубтӀан тувуб хушбахтаварвал ву»+.

36Гьамци дупну, думу, кьамкьариина ис духьну, варидарихъди ккарагуру+. 37Варидари, ишури, дугълан хабар алдагъури, макар апӀуйи, 38фицики дурар гизаф пашман духьнайи, иллагьки дугъан: «Сарун узу учвуз рякъидарчвуз», кӀуру гафариин. Хъасин дурари думу гимийихьна рякъюъ тӀаънийи.

21

Ерусалимдиз рякъюъ

21^1Дурарихьан жара духьну, учу гимийиъди дишди Кос, хъайигъан Родос кӀуру островариина, хъа дилин Патара шагьриз гъафнийча. 2Финикияйиз гъябгъру гими дабгну, дидиъ эъну, рякъюъ учӀвча. 3Киприн кафари терефнахъантина душну, учу Сирияйиз гъафича ва Тир шагьриъ дергча, фицики душваъ гимийиан гъагъар адагъну ккундийи. 4Душваъ учуз ученикар гъидихъчуз ва дурарихъди саб гьяфта адапӀча. Гирами Рюгьнан амриинди дурари Павелиз, Ерусалимдиз мягъян, кӀури гъахьну+. 5Ич душваъ шлу вахт ккудубкӀиган, учу дилин удучӀвну, ич рякъ давам гъапӀча. Ученикари, чпин хпарна веледар хъади, учу шагьриантина рякъюъ тӀаънийи, хъа гьюлин гъирагъдихъна гъафиган, учу кьамкьариина ис духьну, ккарагнийча+.

6Дурарикан гьарурихъди, баркаллагь дупну, учу гимийиз за гъашича, хъа дурар чпин хулариз хътаку.

7Учу, рякъ давам апӀури, Тириан Птолемаида шагьриз гъафича ва душваъ гъардшар тебрик дапӀну гъафи йигъ гьадрарихъди адапӀча. 8Хъайигъан рякъюъ учӀвну, учу Къайсарияйиз гъафича ва Ерусалимди кадагънайи ургур гъардшикан сар вуйи Ужувлан хабар рабгъру Филипдин хулаъ дергча+. 9Дугъаз швуваз душну адру, пайгъамбарвалин гафар кайи юкьур риш айи+. 10Учу душваъ сакьюдар йигъар адаъхъан, дина Ягьудияйиан Агав кӀуру пайгъамбар гъафнийи+. 11Учухьна дуфну, дугъу, Павелин чӀул гъадабгъну, дидихъди чан ликарна хилар йитӀну, гъапнийи:

– Гирами Рюгьну гьамци дупна: «Ерусалимдин жугьдари му чӀулин эйси магьа гьамци йитӀиди ва аллагьсузарин хилиз тувди»+.

12Му гафар гъеерхьиган, учу ва душваъ айи адмийир вари Павелиз, Ерусалимдиз мягъян кӀури, ккарагуз хъюгъча+. 13Гьадмуган Павели жаваб тувру:

– Учву гьапӀрачва? Гьаз, ишури, йиз юкӀв дар апӀурачва? Узу, йитӀуб гъубзри, хъа гьацира Агъа Исайин ччвурнахъ Ерусалимдиъ йикӀузра гьязур вуза+.

14Думу, учу кӀурайибдихъинди илтӀикӀуз дархьиган, «Гъит Агъайин амур ибшри», – пну, гъитча.

Павел Ерусалимдиз гъюб

15Гьадму йигъарихъан гьязур духьну Ерусалимдиз гъушча. 16Къайсарияйиан сакьюдар ученикарра учухъди гъафнийи. Дурари учу ухдихъанмина ученик вуйи кипржви Мнасондихьна хъади гъафнийи. Учу гьадгъахь дергча. 17Ерусалимдиз гъафиган, гъардшари учу хушниинди кьабул гъапӀнийи. 18Хъайигъан Павел учухъди Якьубдин хулаз гъафнийи. Душваъ вари хъугънайидарин аьхюдар уч духьнайи+. 19Павели, дурариз салам тувну, жугьуд дарударин арайиъ Аллагьди чан хилариинди гъапӀу вари ляхнарикан хъайи-хъайиси ктибтуру. 20Мидкан гъеебхьиган, дурари Аллагьдин ад апӀуру ва Павелиз кӀуру:

– Гъардаш, увуз хъугъувалиина дуфнайи швнуд-сад агъзур жугьуд гъяркъюнвуз, амма дурар вари Къанун уьбхбан ижми терефкрарди ими+. 21Уву жугьуд дарударин арайиъ айи вари жугьдариз, дурари ихь аьдатар дюрюхри, веледарин суннат дарапӀри, Мусайин къанунар кӀули дурухри пну, аьгъювалар тувра, кӀури, дурариз увкан деебхьна+. 22Гьаци вуйиган ухьу гьапӀхьа. Дурариз, икибаштӀан, уву гъюбкан ебхьиди. 23Гьаддиз учу кӀуруб апӀин: ич арайиъ Аллагьдиз ху дапӀнайи юкьур кас а. 24Дурарихъди душну, марцц хьпан аьдат тамам апӀин. Дурарихьан чпин кӀулар ултӀукъуз шлуганси, дурари гъапӀу харжарин пул уву тув. Гьадмуган варидариз увкан кӀурайиб гьякь дарувал ва увура къанундиз мютӀюгъ шулайивал аьгъю хьибди+.

25Хъугъувалиина гъафи жугьуд дарударикан гъулхиш, дурариз учу, идолариз гъурбан гъапӀу йикк, бугъмишди гъабкӀибдин йикк дирипӀри, ифи дурубхъри ва кьяппавал дарапӀри пну, кагъаз хътапӀунча+.

26Гьамци хъайигъан Павели, гьаму касар чахъди хъади душну, марцц хьпан аьдат тамам апӀуру. Хъасин, марцц хьпан йигъар фила ккудуркӀуруш ва дурарикан гьарурихъанди гъурбнар фила апӀуруш, аьгъю апӀбан бадали, Аллагьдин хулаз гъюру.

Павел дисуб

27Аьдатниинди дерккнайи ургуд йигъ улдубчӀвиган, Асияйиан вуйи жугьдариз думу Аллагьдин хулаъ ади рякъюру. Дурари халкьдик гъалабулугъ кипру ва, гьамци чӀигъар апӀури, думу дисуру:

28– Израилин агьалйир! Кюмекназ гъачай! Му жви инсанар къанундиз, ихь халкьдиз ва ихь Аллагьдин хулаз къаршу вуди дих апӀурайи кас ву. Мидихьна мугъу, Аллагьдин хулаз грекарра хъади дуфну, ихь гирами йишв чиркин гъапӀну+.

29Дурариз, улихь йигъари шагьриъ дугъахъ Эфесдиан вуйи Трофим хъади гъяркъган, Павели думура Аллагьдин хулаз хъади дуфнайиси гьибгънайи+.

30Шагьриъ гъалабулугъ абхъру, варишварихъанди адмийир, жаргъури дуфну, уч хьуз хъюгъру. Дурари Павел, дидисну, гужназ Аллагьдин хулʼан адагъуру ва дишла раккнар хъяркьру. 31Дурариз Павел йикӀуз ккун гъабхьиган, кьушмарин аьхюрихьна, вари Ерусалимдик гъал кабхъна пну, хабар гъябгъюру. 32Дугъу, эскрарна юзбашйир гъадагъну, гьадина гьяракат апӀуру. Аьхюрна эскрар гъяркъиган, дурари Павел урччвувал дебккру. 33Гьадмуган аьхюри, дуфну, думу дидисну, кьюриз думу зунжрари йитӀуз буйругъ тувру ва гьерхру:

– Му фуж ву? Мугъу фу гъапӀну+?

34Халкьдин арайиан сари саб, тмунури саб кӀури, чӀигъар апӀурайи. Дурарин гъугънагъян гъаври ахъуз даршиган, аьхюри Павел эскрарин йишваз гъахуз гъитру+. 35Павел умбрарихьна гъахиган, эскрари гьадлантина думу хилариинди гъахуру, гьаз гъапиш халкьдин гъварчну думу парчйир апӀуб мумкин вуйи. 36Дурари, дугъахъ хъергну:

– Думу йивну йикӀай! – кӀури, чӀигъар апӀурайи.

37Эскрари чав гьадрарин йишваъ аърайиган, Павели кьушмарин аьхюрихьан гьерхру:

– Увхьан гьерхуз хай шулин?

Дугъу жаваб тувру:

– Увуз грек чӀал аьгъявузки! 38Дици вуш, багарихьди гъалабулугъ гъитӀибккну, ичӀи чюлиз юкьуд агъзур гъачгъар адау Египетжви уву вуна?

39Хъа Павели жаваб тувру:

– Узу Киликияйиан вуйи жугьуд вуза, аьгъю Тарс шагьрин ватандаш вуза. Увкан миннат вуйиз, узухь халкьдихъди улхуз гъит+.

40Гьадмуган дугъу ихтияр тувру. Павелира, умбриина за духьну, халкьдиз хилин ишара апӀуру. Хъа вари яваш гъашиган, думу жугьуд чӀалниинди улхуз хъюгъру.

22

Павелин улхуб

22^1«Гъардшарна абйир, гьамус узу тахсиркар дарувалихъ хъебехъай». 2Павел чпихъди жугьуд чӀалниинди улхуради деебхьну, дурар хъанара яваш шулу. Гьадмуган дугъу кӀуру:

3– Узу Киликияйиъ айи Тарсдиъ бабкан гъахьи жугьуд вуза, хъа узу мушваъ, гьаму шагьриъ тербияламиш гъашир вуза. Йиз мялим Гамалиили узу ихь абйирин къанунар дишди уьрхрурси тербияламиш гъапӀну. Учву гъи фици вуш, узура гьаци кӀваантӀан Аллагьдин гъуллугъниин алди гъахьнийза+. 4Агъайин рякъюъди гъягъюрайидар йихури, жилар ва дишагьлийир дисури, дустагъ апӀури гъахьнийза+. 5Мидкан аьхюну маллйирихьан ва кавхйирин мажлисдихьан шагьидвал апӀуз шулу. Дамаскдиъ айи жугьуд дустариз вуйи кагъаз узухьна гьадрари тувунзухьна. Узура, душван хъугънайидар, рукьари йитӀну, Ерусалимдиз духну, жаза гьадабтӀуз, гьадина гъушунза+. 6Хъа рякъюъ, Дамаскдиз багахь шулайиган, лисун шулайи арайиъ саб дупну завариан узу зурба вуйи аквну ккаунзу+. 7Узу жилʼина алдакза, ва узуз гьамци кӀурайи дих гъеебхьзуз: «Эй Саул! Саул! Уву Узухъ гьаз хъергнава?» 8Узу гьерхза: «Уву фуж вува, Агъа?» Дугъу узуз жаваб туву: «Узу уву хъергнайи Назаретдиан вуйи Иса вуза». 9Узухъди хъайидариз акв гъябкънийи, хъа узухъди улхурайи дих дурари аннамиш гъапӀундайи. 10Гьадмуган узу гъапунза: «Узу гьапӀну ккунду, Агъа?» Агъайи узуз гъапунзуз: «Гъудужвну, Дамаскдиз гъарах, хъа душваъ, уву фу дапӀну ккундуш, пидивуз». 11Узуз фукӀа дярябкъди гъабшизуз, фицики зурба аквну кур гъапӀнийзу. Гьаддиз узухъди хъайидари, йиз хил дибисну, Дамаскдиз гъахнийзу.

12Ва магьа, Аллагь кӀваин али ва къанунариз мютӀюгълу, чакан вари жугьдар ужуди улхру Ананай кӀуру касди,+
13узухьна дуфну, гъапизуз: «Саул гъардаш! Рябкъюри йихь!» Гьамци гъапибси, узуз думу гъяркъзуз. 14Хъа дугъу узуз гъапизузки: «Ихь абйирин Аллагьди Чан ният увуз аьгъю хьпан бадали, Гьякьлур рякъбан бадали ва Дугъан мелзналан дих ебхьбан бадали уву кадагъна. 15Уву вари инсанарин улихь увуз гъябкъюбдинна гъеебхьубдин шагьид хьидива+. 16Гьаци вуйиган, уву фтиз ккилигурава? Гъудужвну, штуан йихь, Агъа Исайихъ хъугъувалиинди яв гунгьарихьан марцц йихь»+.

17Узу Ерусалимдиз хътакиган, Аллагьдин хулаъ ккарагурайи вахтна, узуз аьжайибди саб гъябкъзуз+. 18Узуз гьамци кӀурайи Иса гъяркъзуз: «Тяди Ерусалимдиан гъарах, фицики дурари Йиз гьякьнаан вуйи яв шагьидвал кьабул апӀидар». 19Узу Дугъаз гъапиза: «Я Агъа, дурариз, узу фици Увухъ хъугърайи адмийир дустагъ апӀури, урччвури гъахьнуш, аьгъя. 20Яв шагьид Стефандин ифи удубзруганра, думу ляхниин рази духьну, дугъаз йивурайидарин палтар уьрхюри, гъаравлиъ гъахьунза»+. 21Гьадмуган Агъайи узуз гъапи: «Гъарах, Узу уву ярхлариз, жугьуд дарударихьна гьаъразаву».

Павел – Римдин ватандаш

22Гьамусдиз дурар Павелихъ хъпехъури айи, хъа му гафар гъеерхьиган, чӀигъар апӀуз хъюгъру:

– Думу йивну йикӀай! Думу дюнʼяйиин яшамиш хьуз лайикь дар!

23Дурари, чӀигъар апӀури, чпин палтар хътитури, завуз бишируг гатӀабхьуйи. Гьамци дурари чпин хъял улупуйи. 24Кьушмарин аьхюри Павел, эскрарин йишваз духну, дугъкан дицдар чӀигъар гьаз апӀураш, аьгъю апӀбан бадали, гъирмажи урччвуз буйругъ тувру. 25Хъа Павел урччвбан бадали йитӀурайиган, дугъу гьадушвахь хьайи юзбашийихьан гьерхру:

– Суд дарапӀди, Римдин ватандаш урччвуз ихтияр анчвуз+?

26Му гафар гъеерхьиган, юзбашийи, кьушмарин аьхюрихьна душну, кӀуру: «Уву гьапӀрава? Му кас Римдин ватандаш ву!»

27Кьушмарин аьхюри, Павелихьна дуфну, гьерхру:

– Йипа, уву дугъридан Римдин ватандаш вуна?

– Ав, – пну, жаваб туву Павели.

28Кьушмарин аьхюри гьадмуган:

– Узу гьаму ватандашʼвал аьхю пуларихъ гъадабгъунза, – гъапи.

Хъа Павели кӀуруки:

– Хъа узу гьадму ватандаш вуди бабкан гъахьунза.

29Павелихьан силис гъадабгъуз ккайидар дугъхьан дишлади гьудучӀву. Чав Римдин ватандаш зунжрари йитӀувал аьгъю гъабшиган, кьушмарин аьхюризра гучӀ гъабхьнийи.

Павел аьхю суддин улихь

30Хъайигъан кьушмарин аьхюри, жугьдари Павелик фу тахсир кипраш, якьинди аьгъю апӀбан бадали, аьхюну маллйиризна вари аьхю суддиз уч хьуз буйругъ тувру. Павелилан зунжрар алдагъну, думу дурарин улихь дерккру.

23

Павелна жугьдарин аьхюдар

23^1Аьхю суддиъ айи диванбегйириз дилигну, Павели кӀуру:

– Йиз гъардшар! Гъийин йигъʼинакьан узу Аллагьдин улихь намусниинди яшамиш гъахьунза+.

2Му гафар гъеерхьиган, маллйирин аьхюр Ананайи, гъваларихъ хъайидариз, Павелин мучӀмучӀихъан тувай пну, буйругъ тувру+. 3Хъа Павели дугъаз кӀуру:

– Увузра Аллагьди йивидивуз, дабснайи цал! Мушвʼин Къанундиинди йиз диван апӀуз деънайир вува, хъа уву, Къанун чӀюбгъюри, узуз йивуз алаурава.

4Дугъан гъваларихъ хъайидари Павелиз гъапи:

– Аьхюну маллайиз гьацдар гафар кӀурава+?

5Павели:

– Гъардшар! Узуз думу аьхюну малла вуйиваликан аьгъдайзуз. Фицики дибикӀна: «Яв халкьдин гьюкумдриз пис гафар мапӀан».

6Павелиз душваъ уч духьнайидарикан садар саддукйир, тмундар фарисйир вуйиб аьгъю гъабшиган, дугъу зарбди кӀуру:

– Гъардшар! Узу фарисейин бай фарисей вуза! Хъа суддиз узу, гъачӀидар чӀиви хьпак йиз умуд ка кӀури, духназу+.

7Дугъу гьамци гъапиган, фарисйиринна саддукйирин арайиъ гьюжат абхъру ва дурар кьюб йишваз пай шулу. 8Фицики саддукйири я гъачӀир чӀиви хьувал, я малайикар, я рюгьяр айидар дар, хъа фарисйири гьадрар вари айидар ву, кӀури шуйи+. 9Варидари чӀигъар апӀуз хъюгънийи, хъа фарисйирикан сакьюдар аьлимари, гьамци кӀури, гьюжат апӀуз хъюгъру: «Учуз му касдик саб чӀуру фикирра бихъурадарчуз. Белки рюгь, ясана малайик дугъахъди гъулхнушул?»+

10Гьюжатар артухъ шулайиган, дурари Павел парчйир дарапӀри пну, кьушмарин аьхюри, эскрариз, душну, думу дураригъян гъядягъну, эскрарин йишваз гъахуз буйругъ тувру.

11Хъайишван Агъайи, Павелин улихьна ачмиш духьну, кӀуру:

– ГучӀ мапӀан, Павел, фицики уву Узкан Ерусалимдиъ фици шагьидвал гъапӀнуш, Римдиъра гьаци шагьидвал апӀидива+.

Павелиз жугьдарин къаршувал

12Йигъ улубкьуради, жугьдари чпин арайиъ Павел дарчӀикьан гагьди, дирипӀри ва дурубхъри гъузуз ху апӀуру. 13Ху гъапӀдарин кьадар ягъчӀвур кастӀан артухъ вуйи. 14Дурари, аьхюну маллйирин ва кавхйирин багахьна душну, гьамци кӀуру:

– Учу, Павел йивну йикӀайиз, дирипӀри ва дурубхъри гъузарча пну, ху дапӀнача. 15Гьаци вуйиган, учву ва аьхю судди, думу ичв улихьна хруси, кьушмарин аьхюрикан, Павелин месэла хъана айибтӀан гьякьлуди ахтармиш апӀуз ккундучуз кӀури, тӀалаб апӀинай. Хъа учу думу мина гъюру рякъюъ йикӀуз ккеъдича.

16Гьаму кьастнакан Павелин худлиз ебхьуру. Дугъу, эскрарин йишваз дуфну, дидкан Павелиз хабар апӀуру. 17Гьадмуган Павели, юзбашйирикан сариз, чахьна дих дапӀну, кӀуру:

– Гьаму живан кьушмарин аьхюрихьна гъайих, мугъаз аьхюрикна кӀуру саб хабар аьгъя.

18Дугъура, живан кьушмарин аьхюрихьна духну, кӀуру:

– Дустагъдиъ айи Павели, узуз чахьна дих дапӀну, гьаму живан увухьна гъахуз тӀалаб гъапӀну, гьаз гъапиш мугъаз увуз фу-вуш пуз ккунди а.

19Кьушмарин аьхюри, живандин хил дибисну, гъирагъдиз гьадаъну, гьерхру:

– Увуз фу пуз ккунди авуз?

20Дугъу жаваб туву:

– Жугьдариз, дугъан месэла хъана айибтӀан гьякьлуди ахтармиш апӀуз ккундучуз кӀури, увкан закур Павел аьхю суддиз хувал ккун апӀуз йикьрар дапӀна. 21Дурарихъ мехъебехъан, гьаз гъапиш дугъаз ягъчӀвур касдилан зиина адмийир ккеъна. Дурари, думу дарчӀикьан гагьди, дирипӀуз ва дурубхъуз ху дапӀна. Дурар гьамус, гьаци апӀуз, яв разивализ ккилигура.

22Кьушмарин аьхюрира:

– Уву узуз ктибтубдикан саризкьан макӀан – пну, живан деетуру.

Павел Къайсарияйиз гьауб

23Хъасин дугъу, чан кьюр юзбашийиз дих дапӀну, кӀуру:

– Къайсарияйиз гъягъюз кьюдварж эскер, ургцӀур гьяйвнарин эскрар, кьюдварж ярхи жидйир хьайи эскрар хябяхъдин сяаьт урчӀвубдиз гьязур апӀинай. 24Гьацира, Павел гьякимдар Феликсдихьна гъахбан бадали, гьяйвнарра гьязур апӀинай+.

25Хъа дугъу гьамцдар гафар кайи кагъаз гъибикӀнийи:

26– Яв аьхювал гьякимдар Феликс! Узу, Клавдий Лисийи, увуз саламар хътаураза. 27Гьаму кас жугьдари дидисну йикӀуз цӀибтӀан имдайи, хъа узу, думу Римдин ватандаш вуйиб аьгъю дубхьну, думу гъюрхюнза+. 28Думу тахсиркар апӀбан себеб аьгъю апӀуз ккунди, узу думу суддиз гъахунза+. 29Лигуруш, дугъак кирчрайи вари тахсрар дурарин чпин хусуси къанунарихъди аьлакьалудар вуйи, хъа думу йикӀуз вая дустагъ апӀуз лайикь вуйи саб тахсирра дугъак ктар+. 30Хъа му касдиз къаршу вуди чӀуру кьастар дапӀнайиваликан узуз гъапиган, узу думу дишлади увухьна хътаунза ва думу тахсир апӀурайидариз чпин дугъак кирчрайи багьнийир яв улихь ачухъ апӀуз буйругъра тувунза. Сагъ ишриву!+

31Эскрарира, дугъан буйругъ тамам дапӀну, Павел гьадму йигъан хябяхъдиз Антипатридайиз гъахуру. 32Хъайигъан гьяйвнарин эскрар, Павелра хъади, Къайсарияйиз рякъюъ учӀвру, хъа миди вуйи эскрар чпин йишваз хътакуру. 33Къайсарияйиз гъафиси, Павелихъ хъайи гъаравлари кагъаз гьюкумдрихьна гъабхуру ва Павел дугъан хилиз тувру. 34Хъа Феликсди, кагъаз дурхну, Павел фуну юрднаан вуш, гьерхру. Думу Киликияйиан вуйиб аьгъю гъабшиган,+
35Феликсди Павелиз кӀуру:

– Узу увухъ, уву тахсиркар апӀурайидар гъафиган, хъпехъидиза.

Ва Павел Гьироддин дараматдиъ гъаравликкди уьрхюз буйругъ тувру.

24

Феликсди Павелин месэла ахтармиш апӀуб

24^1Хьуд йигълан, сакьюдар кавхйир ва Тертулл кӀуру аьрзачи хъади, аьхюну малла Ананай гъюру ва гьюкумдрин улихь Павелиз къаршу вуди дугъан тахсрар ктухуру+. 2Чаз дих гъапӀиган, Тертулли, Павел тахсирламиш апӀури, гьамци кӀуру:

3– Аьхю вуйи Феликс, гизаф вахтнан мясляаьт ва халкьдин ужуб дуланажагъ айивалиинди учу увуз буржлу вуча ва му учу разивалиинди кьабул апӀурача. 4Хъа уву артухъ инжик дарапӀбан бадали, увуз хас вуйи сабурлувалиинди ич жикъи вуйи аьрзайихъ хъпехъуб ккун апӀурача. 5Фицики учу му кас мясляаьт чӀюбгърур, вари дюнʼяйиъ жугьдарин арайиъ гъалабулугъар гъитӀирккурайир ва назаретлу кучӀлин диндин кӀул вуйивал ачухъ гъапӀунча+. 6МитӀланра гъайри, дугъаз Аллагьдин хал чиркин апӀуз ккун гъабхьну, хъа учу думу гъидисунча. [+
7][*]

8Дугъхьан силис гъадабгъну, учу дугъак кирчрайи тахсрар увхьан аьгъю апӀуз хьибдивухьан.

9Вари жугьдари, мурар вари гьякьяр ву кӀури, Тертуллин гафар тасдикь апӀуру.

Павелин улхуб

10Гьякимдари, ишара дапӀну, чаз улхуз ихтияр тувиган, Павели кӀуру:

– Уву гизаф йисари гьаму халкьдин гьякимвал апӀурайивал аьгъяди, узу шадвалиинди узук кирчрайи тахсрар дюз дарувал улупидиза. 11Увхьан ахтармиш апӀуз шулвухьанки, узу Ерусалимдиз икрам апӀуз гъафи вахтнахъанмина йицӀикьюд йигътӀан артухъ гъабхьундар. 12Гьаму вахтнан айитӀ узу Аллагьдин хулаъ шлихъдикӀа я гьюжатар апӀури, я мистаъ, я шагьрин жара йишваъ халкьдик гъал кипри гъяркъю кас адар. 13Ва гьамусра дурарихьан чпи узук кирчрайи тахсрар тасдикь апӀуз шули адар. 14Хъа узу гардандиъ бисуразаки, дурари кучӀал дин вуди гьисаб апӀурайи БикӀубдин бинайиин алди йиз абйирин Аллагьдиз гъуллугъ апӀураза. Узу Къанундиъ улупнайи гьарсабдихъ ва Пайгъамбрарин китабариъ дидикӀнайидарихъ хъугъраза. 15Ва, дураринси, йизра Аллагьди гьам гьякьлу, гьамсана гьякьсуз касар, гъачӀихъан, чӀиви апӀбак умуд кайиз+. 16Гьаддиз Аллагьдин ва инсанарин улихь йиз намус марцци хьпан бадали, узхьан шлукьан чарйир зигураза+.

17Гизаф йисар улдучӀвхъан, узу, йиз халкьдин арайиъ садакьа ва гъурбнар апӀуз Ерусалимдиз хъадакну гъафунза+. 18Дупну ккундуки, узу марцц апӀру аьдатра тамам апӀури, дурариз Аллагьдин хулаъ гъяркъюнзу. Узу халкьдик гъалабулугъ кипри гъахьундарза+. 19Мушваъ, эгер узуз къаршуди кӀуруб аш, Асияйиан вуйи жугьдарра яв улихьна дуфну ккундийи. 20Ясана гьамусяаьт мушваъ айидари, узу Ерусалимдиъ аьхю суддин улихь дерккиган, узук фицдар тахсрар кирчнуш, гъит йипри. 21Дурарихьан пуз шлуб ялгъуз гьамутӀан дар: дурарин кьялаъ дийигъну, узу: «Узу гъачӀидар чӀиви хьпахъ хъугъра кӀури, гъи учву йиз диван апӀурачва», – пну, чӀигъ гъапӀунза+.

Павел дустагъдиъ хьуб

22Гьадмуган Агъайин рякъ ужуди аьгъю Феликсди, диван апӀувал дебккну, гьамци гъапи:

– Узу яв ляхниз кьушмарин аьхюр Лисий гъафи вахтна лигидиза.

23Дугъу юзбашийиз Павелиин ул алди гъитуб ва саризра дугъахьна гъюз ва дугъан ярар-дустариз дугъан гъайгъушнаъ хьуз гъадагъа дарапӀуб буйругъ тувру. 24Сакьюдар йигъарилан Феликс, чан жугьуд шив Друзиллара хъади дуфну, Павел хуз гъитну, Месигь Исайин хъугъваликан вуйи дугъан улхбарихъ хъпехъуру. 25Хъа Павел гьякьваликан, сабурлуваликан ва аьхирзамандихъан шлу дивандикан улхуз хъюгъиган, Феликсдиз гучӀ шулу ва кӀуру: «Гьелелиг гъарах. Хъа вахт гъабшиган, дих апӀидизавуз»+. 26Павели чав деетузди пул тувур, кӀури, Феликсдин миж кайи. Гьаддиз дугъу кми-кмиди Павелиз чахьна дих апӀури ва дугъахъди сюгьбатар гъахури гъахьну. 27Кьюд йис улдучӀвхъан, Феликсдин йишвʼин Порций Фест дерккнийи. Жугьдар рази ктаури, Феликсди Павел дустагъдиъ итнийи.

25

Павел Фестдин улихь хьуб

25^1Фест гьякимдар духьну шубуд йигълан, думу Къайсарияйиан Ерусалимдиз гъягъюру. 2Аьхюну маллйири ва жугьдарин садпи агьлари дугъан улихь Павелин тахсрар ктухуру. 3Дурари, гьамци гъапӀиш, ужу хьибди, кӀури, Павел Ерусалимдиз гьауб Фестдикан тӀалаб апӀуру, фицики дурариз думу рякъюъ йикӀуз ккунди айи+. 4Фестди дурариз, Павел Къайсарияйиъ мюгькамди уьрхюра ва багарихьди учв дина гъягъюрза, кӀури, жаваб тувру.

5– Гъит ичв аьхюдарикан сакьюдар узухъди гъюри, – гъапи дугъу, – ва думу касдик тахсир каш, гьадушваъ тахсиркар апӀри.

6Фест дурарихъди ургуд-йицӀуд йигъан гъузру. Къайсарияйиз хътакиган, Фестди, диванбегийин йишвʼин деъну, Павел дина хуз буйругъ тувру. 7Хъа думу гъахиган, Ерусалимдиан гъафи жугьдари, Павел кьялаъ тӀаъну, дугъак гизаф аьхю тахсрар кирчру, амма дурарихьан мурар усбат апӀуз гъахьундар. 8Павели: «Узу жугьдарин къанундиз, Аллагьдин хулаз, я Римдин паччагьдиз къаршу ляхин гъапӀундарза», – кӀури, учв дурарихьан уьрхюри гъахьну.

9Хъа Фест жугьдар рази апӀуз чалишмиш шули гъахьну ва гьаддиз Павелиз гьамциб суал тувру:

– Увуз, Ерусалимдиз душну, гьадушваъ, увук кирчрайи тахсрариз лигну, узу яв диван дапӀну ккундунуз?

10Павели жаваб тувру:

– Узу гьамусяаьт йиз диван дапӀну ккуни Римдин паччагьдин дивандин улихь дийигъназа. Узу жугьдариз саб чӀуру ляхинра гъапӀундарза, му увуз лап ужуди аьгъявуз+. 11Эгер узу гьякь дарш ва йикӀбаз лайикь вуйи ляхин гъапӀнуш, узу дидккан кӀул ккадабгъури адарза. Хъа гьаму касари, йиз тахсир адарди, узук тахсрар кирчраш, узу шлихьанкӀа дурарин хилиз тувуз хьибдар. Узу йиз диван Римдин паччагьди апӀуб ккун апӀураза.

12Мажлисдихъди мясляаьт дапӀну, Фестди жаваб туву:

– Уву яв диван Римдин паччагьди апӀуб ккун гъапӀунва, гьаддиз Римдин паччагьдихьна гъягъидива+.

Фестдинна Агриппайин сюгьбат

13Сакьюдар йигъарилан паччагь Агриппа, Вереникара хъади, Фест тебрик апӀбан бадали, Къайсарияйиз гъюру. 14Дурари душваъ адау сакьюдар йигъарин арайиъ Фестди паччагьдиз Павелин месэлайикан, гьамци кӀури, ктибтуру:

– Мушваъ Феликсди дустагъ дапӀну гъитнайи сар кас а. 15Узу Ерусалимдиъ айиган, дугъак тахсрар кирчри, жугьдарин аьхюну маллйирина кавхйири дугъан диван апӀуб тӀалаб гъапӀнийи. 16Хъа узу, тахсир илипурайириз, тахсрар кирчрайидарихьди машна-машди дяркъну, учв уьрхюз мумкинвал тутрувди, думу аьжализ тувуб римлуйирин аьдат дар, гъапунза. 17Гьаддиз, гьадму жугьдар мина гъафиган, узу ляхин кьаназ илдидипди, хъайигъан диванбегийин йишвʼин деъну, гьадму кас дина хуз буйругъ тувунза. 18Думу тахсирламиш апӀурайидар гъудужвну гъулхиган, дурарихьан узу ккилигурайи гьич саб тахсирра пуз гъабхьундар. 19Дурари дугъахъди чпин диндикан ва гьапӀрур-вуш сар дукӀнайи Исайикан гьюжатар апӀури гъахьну. Павели, думу чӀивир ву, кӀурира тасдикь апӀурайи+. 20Му ляхниз фици лигуруш аьгъдарди, узу Павелихьан, Ерусалимдиз душну, гьадушваъ яв диван дапӀну ккундунуз, пну, гьерхунза.

21Хъа Павели чан месэла Римдин паччагь Августди гьял апӀуб тӀалаб апӀбаз лигну, узуз думу Римдин паччагьдихьна гьауз мумкинвал хьайиз, Къайсарияйиъ гъаравликк гъитуз буйругъ тувунза.

22Агриппайи Фестдиз: «Узузра гьадму касдихъ хъпехъуз ккунди азуз», – гъапиган, Фестди: «Закур уву дугъахъ хъпехъидива», – пну, жаваб тувру.

Павел Агриппайин улихь хьуб

23Хъайигъан, Агриппана Вереника гизаф дамахлуди дуфну, кьушмарин аьхюдарихъдина шагьрин адлу агьалйирихъди диванханайиъ учӀвиган, Фестди Павел хуз буйругъ тувру. 24Хъасин Фестди кӀуру:

– Агриппа паччагь ва вари мушваъ айи агьлар! Учвуз Ерусалимдиъ ва гьамушваъ чакан вари жугьдарин жямяаьтди аьрзар апӀурайи гьаму кас рякъюрачвуз. Дурари, му кас яшамиш духьну ккундар, кӀури, чӀигъар апӀури гъахьну+. 25Хъа узу, думу йивну йикӀуз лайикьлу вуйи гьич саб тахсир ктар, кӀури, гьисаб апӀураза. Хъа дугъу чан диван Римдин паччагьди апӀуб тӀалаб гъапӀиган, узу думу дугъахьна гьауб кьатӀъ гъапӀунза+. 26Хъа узу Римдин паччагьдиз якьинди фу бикӀурушра аьгъдруган, гьаддиз думу ичв варидарин улихьна, иллагьки, паччагь Агриппа, яв улихьна хуб буйругъ тувунза. Учву дугъан ляхин ахтармиш апӀбалан кьяляхъ, узу Римдин паччагьдиз му ляхникан фу бикӀуруш ачухъ шул. 27Фицики дустагъ дапӀнайи касдин тахсир фтиъ аш, улулупди, гьауб фагьумсуз ляхинси гьибгъразуз.

26

Павелин улхуб

26^1Гьадмуган Агриппайи Павелиз кӀуру:

– Гьамус увхьан улхуз шулвухьан.

Павелира, чан хил за дапӀну, чан тахсир адруваликан пуз хъюгъру:+

2– Агриппа паччагь! Жугьдари узук кирчрайи вари тахсрарихьан яв улихь жвув уьрхюб аьхю бахт вуди гьисаб апӀураза. 3Фицики уву жугьдарин вари аьдатарихъди ва гьюжат али месэлйирихъди таниш вува. Гьаддиз увкан узухъ сабурниинди хъпехъуб тӀалаб апӀурза.

4Вари жугьдариз, фици узу жигьил вахтнахъанмина йиз халкьдин арайиъ, хъасин Ерусалимдиъ яшамиш шули гъахьнуш, аьгъя+. 5Дурариз узу ухдихъанмина аьгъя ва, чпиз ккун гъабхьиш, дурарихьан узу фарисей вуди хьуваликан ва ихь диндиз тялукь вуйи ижми саягънан уьмур хъапӀри хьуваликан шагьидвал апӀуз шулу+. 6Гьамус узу, Аллагьди ихь абйириз туву гафнак умуд кивбаз лигну, 7йигъ-йишвди Аллагьдиз гъуллугъ апӀури, ич йицӀикьюб тухми думу гаф тамам хьпак умуд кивбаз лигну, суддин улихь дийигъназа. Магьа гьаму умудназ лигну, Агриппа паччагь, жугьдари узу тахсиркар апӀура+. 8Уву, Аллагьдихьан гъачӀидар чӀиви апӀуз хьуб мумкин дарубси гьисаб апӀурана+? 9Сифтейиан узура, Назаретдиан вуйи Исайин гафназ къаршу вуйи гизаф ляхнар апӀуб лазим ву, кӀури, гьисаб апӀуйза+. 10Узу гьадрар вари Ерусалимдиъ апӀурийза. Мидкан аьхюну маллйирихьан гьюкум гъадабгъну, аьхючӀвеъ Исайихъ хъугърайидар дустагъдиъ ирчунза. Хъа Исайин ученикар йивну йихру вахтна, узу мидʼин рази шуйза+. 11Узу дурар вари мистариъ, дурарихьди чпин хъугъувал батӀул апӀуз гъитуз чалишмиш шули, жаза туври гъахьнийза. Дурарихьна йиз даккнишин гьадмукьан гъатиб вуйики, узу дурарихъ хъергуз жара шагьраризра кмиди гъягъюйза+.

12Гьациб кьаст ади узу сабан, аьхюну маллйирин гьюкум ва табшуругъар хьади, Дамаскдиз гъушнийза+. 13Лисун шулайи вахтна, узу рякъюъ айиган, ригъдинтӀан гужли аквну, завариан гъюри, узуна узухъ хъайидар ккаънийи. 14Учу вари жилʼина алдакчу, ва узуз узухъди жугьуд чӀалниинди улхурайи гьамциб дих гъеебхьзуз: «Эй Саул, Саул! Уву Узухъ гьаз хъергнава? Аллагьдиз къаршу гъудужвну, жвуваз писвал апӀурава». 15Хъа узу: «Уву фуж вува, Агъа?» – пну, гьерхза. Ва Агъайи узуз жаваб туву: «Узу уву хъергнайи Иса вуза. 16Ликриина гъудужв. Гьеле увуз гъябкъюб гъубзри, хъа Узу увуз улупуз ккимбубдинра шагьид шлу, Йиз гъуллугъчиди дерккуз увухьна ачухъ духьназа. 17Узу уву яв халкьдихьан уьрхидиза ва жугьуд дарударихьна гьаъдизаву. Хъа дурарихьанра увуз зарар тувуз хьибдар. 18Уву дурарин улар арццну, дурар мучӀушнахьан аквнахьна, иблисдин гьюкмиккан Аллагьдихьна хидива. Дурарихьан гьамци чпин гунгьарилан хил алдабгъувал ва Узухъ хъугъбиинди Аллагьдин терефназ гъафидарин арайиъ чпиз йишв гъазанмиш апӀуз хьибди»+.

19Гьаци вуйиган, паччагь Агриппа, узхьан аьршарин амрихъ хъпебехъди гъузуз гъабхьундарзухьан. 20Хъа Дамаскдиъ, гьацира Ерусалимдиъ ва вари уьлкейиъ, хъасин жугьуд дарударин арайиъра, дурари, чпин тахсрар гардандиъ дидисну, Аллагьдихьинди илдицбан бадали ва чпин ляхнариинди му тасдикь апӀбан бадали, аьгъювалар улупуз хъюгъюнза+. 21Гьамдин кӀуллан жугьдариз, узу Аллагьдин хулаъ айи вахтна, дидисну йикӀуз ккун гъабхьну+. 22Хъа Аллагьди узуз, гъийин йигъазкьан кюмек апӀура. Дугъан кюмекниинди узу гъи, бицӀидариз ва аьхюдариз шагьидвал апӀури, пайгъамбрари ва Мусайи гьаци хьибди гъапибдилан гъайри, фукӀара жара артухъуб гъапундарза.

23Месигь йикӀиди ва гъийихдарикан сарпирди, гъачӀихъан, чӀиви хьиди, ва Дугъу гьам жугьдариз, гьамсана жара халкьариз акв хибди+.

Агриппа хъугъувалиина хуз Павелин чалишмишʼвал

24Павел учв уьрхюз улхури имиди, Фестди зарб сесниинди:

– Павел, уву деллур вува! Аьхю зигьимлували уву аькьвлиан адаънаву! – кӀуру.

25– Узу деллур дарза, гизаф гьюрматлу Фест, – жаваб туву Павели. – Узу кӀурайиб гьякьлуб ва фагьумлуб вуйиз. 26Паччагь Агриппайиз мидкан аьгъя ва узу дугъахъди ачухъди кӀураза. Узу фикир апӀуразаки, дугъу йиз вари гафариз фикир тутрувди гъидрибтур, фицики мурар вари гизафдариз рякъюри гъашидар ву. 27Паччагь Агриппа! Уву пайгъамбрарихъ хъугъурна? Уву хъугърайиб аьгъязуз.

28Гьадмуган Агриппайи Павелиз кӀуру:

– Уву, узу гьамци рягьятди Исайихъ хъугърур хьуз шул кӀури, фикир апӀурана?

29– Рягьятди вуш вая читинди вуш, му метлеблу дар, – жаваб туву Павели. – Неинки уву, хъа гъи узухъ хъпехъурайидар вари узусдар хьузди, амма зунжрар алдарди, Аллагьдиз ккарагураза+.

30Гьадмуган паччагь, гьякимдар Фест, Вереника ва дурарихъди деънайидар вари гъудужвуру. 31Диванханайиан удучӀвну, чпи-чпихъди гьамци улхуру:

– Му касди йикӀбаз вая дустагъ апӀбаз лайикьлу вуйи саб чӀуру ляхинра дапӀнадар+.

32Агриппайи Фестдиз гъапи:

– Му кас, эгер дугъу Римдин паччагьдин улихь жаваб тувуз ккун дапӀнадайиш, азад апӀузра шуйи+.

27

Римдиз рякъюъ

27^1Учу гимийиъди Италияйиз сирнав апӀбанди гъашиган, Павелна сакьюдар жара дидиснайидар Римдин паччагьдин кьушмариан вуйи Юлий кӀуру юзбашийихьна тувнийи+. 2Учу Адрамития шагьриъ, Асияйин гъирагъарихъна гъябгъюрайи гимийиъ эъну, рякъюъ учӀвча. Учухъди Фессалоникайиан вуйи македонжви Аристархра хъайи+. 3Хъайигъан учу Сайдайиъ гимийиан эдеъча, ва Юлийи, Павелиз чан дустарихьна гъягъюз ихтияр тувну, ужуб ляхин гъапӀну. Дустарра дугъан гъайгъушнаъ шулу. 4Сайдайиан удучӀвну, Киприхьан кьиблайихъинди сирнав гъапӀча, гьаз гъапиш учу микӀлаз къаршуди гъягъюри гъахьнийча. 5Киликияйинна Памфилияйин гъирагъарихъантина сирнав дапӀну, Ликия уьлкейин Мира кӀуру шагьриз гъафича. 6Душваъ юзбашийи, Италияйиз гъябгъюрайи Александрияйиан вуйи гими дабгну, учу дидиъ иту+.

7Учу гьюлилан явашди садшвнуд йигъан гъягъюри гъашича. МикӀ ич гъаншаризди хъивнади хьпаз лигну, учу гуж-балайиинди Книд шагьриз хъуркьча. Ва, улихь гъягъюрайи терефназди гими хъапӀуз даршиди, Салмона кӀакӀнахьан ярхла даршули, Крит островдихъан кьибла терефназди гъушча. 8Гуж-балайиинди учу Ласея шагьрихьан ярхла дарди, Гимйир дийигъру „ХатӀасуз“ кӀурушвахьна гъафича.

ТӀурфан

9Гизаф вахт зяя гъабхьнийи, ва сарун гими хъапӀуб хатӀалу дубхьнайи, фицики думугандиз жугьдарин ушварин йигъар улдучӀвнийи. 10Павели дурариз гъапнийи: «Узухъ хъебехъай! Узуз рябкъюразузки, ихь сирнав бедбахтвалихъна гъюрайиб. Гимийиъ айи гъагъра, гимира пуч хьиди, хъа ухьура йихуб мумкин ву». 11Хъа юзбаши, Павелихъ хъпебехъди, гими хъапӀрурихъна дидин эйсийихъ хъпехъну. 12Гимйир дийигъру „ХатӀасуз“ кӀурушв кьюрд адапӀуз хай даруб вуди хьпаз лигну, гизафдари, душваъ дедребккди гимйир дийигъру Финик кӀурушваз рукьуз чалишмиш хьпан ва душваъ кьюрд адапӀбан бадали, сирнав апӀуз кьаст гъапӀнийи. Финик Критдиин али кьибла-ригъалабхъру ва кафари-ригъалабхъру микӀариз къаршу йишв вуйи.

13Кьиблайихъанди пучӀу микӀ хъивиган, му чпиз ккуниси гъабхьну кӀури, фикир дапӀну, гимичйири, гими дебккру гъагъи гъармах за дапӀну, Критдин гъирагъдихьантина сирнав апӀуру. 14Хъа саб бицӀи арайилан островдилан «кафари-ригъгьудубчӀвру» кӀуру кьувватлу микӀ утӀубччвуру+. 15Гимийихьан микӀлаз къаршу гъябгъюз шуладайи. Гьаддиз учу гагь му, гагь тму терефназ гатӀахьури гъахьну. 16Учу Клавда кӀуру саб бицӀи островдин гъвалхъан гатӀахьчу ва саб гуж-балайиинди гимийихъ хъайи лютке кибтӀну мюгькам гъапӀча. 17Думу гимийиина за дапӀну, гимийин кӀанкканмина тӀилар ккадагъну, кибтӀну, мюгькам гъапӀча. Сирт кӀуру гъумран гъирагъдин багахь исчӀли йишвʼин гими алабсур кӀури, гучӀури, аьхюну елкан ис гъапӀнийи. Хъана гими микӀлу гъабхуз хъюбгънийи. 18Хъайигъан микӀ гужалди хъивган, гимийиан гъагъар гатӀахьуз хъюгъю+. 19Хъа шубудпи йигъан дурари гьюлиз гимийин алатарра кмиди гатӀахьу. 20Гизаф йигъари я ригъ, я хядар дярякъри гъахьнийи. Хъа зурба тӀурфан ккудудубкӀрайиган, учу ккадархьур кӀуру умуд марцциди ктабтӀнийич.

21Сарикьан фукӀа дирипӀри хайлин йигъар вуйи. Гьадмуган Павели гъудужвну гъапи:

– Эй инсанар, учву узухъ хъебехъну ккундийи ва Критдиан удучӀвну ккундайи. Гьаци гъапӀнийиш, му балйир ва зарарар хьидайи. 22Хъа узу учвуз ичв юкӀвар ижми апӀуз дих апӀураза, гьаз гъапиш учвкан сар касра йикӀидар, анжагъ гими пуч хьибди. 23Фицики сан узуз, узу Чанур вуйи ва узу Чаз гъуллугъ апӀурайи Аллагьдин малайикди гьамци гъапунзуз:+
24«ГучӀ мапӀан, Павел. Уву Римдин паччагьдин улихь дийигъну ккунду ва, гьаддиз, Аллагьди увухъди гимийиъ айидар вари сагъ-саламатди уьрхюз гаф тувра»+. 25Гьаци вуйиган, гучӀ мапӀанай, дустар, фицики узу Аллагьдихъ ва узуз гъапидар вари кӀулиз удучӀвбахъ хъугъраза. 26Ухьу саб островдиина гатӀахьиди+.

27ЙицӀиюкьудпи йишв улубкьиган, микӀлу учу Адриатик гьюлилан гъахурайчу. ГьацӀишвар шулайи вахтна гимичйириз багарихь жил хьайивал гьугъубжвнийи. 28Гьюлин деринвал гъеебциган, думу ягъчӀвур метрйихьнакьан вуди гъабхьнийи. СабцӀиб вахтналан хъана гъеебциган, деринвал гьамус сумчӀур метрйихьнакьан дубхьнайи. 29Гими гъарзариин алабсуз гучӀури, гимичйири гимийин кьяляхъ йишвлан юкьуб гъагъи гъармах ккирчну, хъа йигъ ухди улубкьри пну, ккарагуз хъюгънийи. 30Гимичйири, гимийиан гьергуз ккунди, гъагъи гъармахар гимийин улихь йишвлан ирчру аьмлар апӀури, гьюлʼина лютке илипуру.

31Хъа Павели юзбашийизна эскрариз гъапи:

– Эгер дурар гимийиъ гъудрузиш, учву ккадархьидарчву.

32Гьаци гъапиган, эскрари люткейин тӀилар кьатӀар апӀуру ва думу гьюлиъ абхъру.

Гими пуч хьуб

33Йигъ хьайиз улихьна Павели, гьамци кӀури, варидарихьди уьл ипӀуз гъитру:

– Ихь ккадархьбаз ккилигури гъи йицӀиюкьудпи йигъ вуйихь, хъа учву вари гьаму йигъари фукӀа дипӀнадарчва. 34Гьаддиз учвкан фукӀа-мукӀа ипӀуб ккун апӀураза, му ичв уьмур уьбхбаз кюмек хьибди. Учву, кӀуллан саб чӀаркьан алдадабхъди, сагъ-саламатди гъуздичва+.

35Гьамци дупну, дугъу уьл гъадабгъну, варидарин улихь Аллагьдиз чухсагъул дупну, кудубтӀну, ипӀуз хъюгъру+. 36Варидарик юкӀв кубчӀвну, дурарира уьл ипӀуз хъюгъру. 37Гимийиъ вари 276 кас айи. 38Варидари тухъ хьайиз дипӀну, учу, тахил гьюлиъ абхьри, гими артухъ вуйи гъагънахьан азад апӀуз хъюгъча.

39ГвачӀин улубкьиган, гимичйириз гъум хъайи гъирагъ рябкъюру. Му жил фунуб вуш аьгъю гъабхьундаршра, дурариз гими душвахь, эгер шулуш, дебккуз ккун шулу. 40Гъармахарихъ хъайи тӀилар хъудутӀну ва рулар дудурчну, улхьан елкар дурари микӀ хъайи терефназди гьатӀабццну, гими гъирагъдихьна хъапӀру. 41Хъа гими ичӀ адру йишваъ гъумриин алабсубси, дидин хъюхъ гъумраъ абсру ва рибшвузкьан даршули гъубзу, хъа кьяляхъ йишв лепйирин кьувватниинди уьбгъюз хъюбгъру. 42Эскрариз сифте, дидиснайидарикан сарихьанкьан гьергуз дархьбан бадали, дурар вари йивну йихуз ккун шулу. 43Хъа юзбашийи, Павелин уьмур уьбхбан бадали, дурариз ихтияр тувундар. Дугъу сирнав апӀуз шлудариз, сифте гимийиан гьюлиъ урсну, гъирагъдихъна ктучӀвуз буйругъ тувру+. 44Хъа имбудариз дугъу тахтйириинди вая фукӀа-мукӀа уьлюбхрубдиинди гъирагъдихъна ктучӀвуз гъитру. Гьамциб саягъниинди вари сагъ-саламатди гъирагъдихъна ктучӀвнийи.

28

Мальтайиъ

28^1Гъирагъдихъна кудучӀвну, хатӀасуз аьгьвалат арайиз гъафиган, учуз му остров Мальта вуйиб аьгъю гъабшичуз. 2Душван агьалйири учу кьадарсуз ужуди кьабул гъапӀнийчу. Мархь дубгъну, гьавйир мичӀал хьпаз лигну, дурари, аьхю цӀа алапӀну, учуз цӀихъна дих гъапӀнийи. 3Павели саб хаб цӀирцӀар гъварч дапӀну, дурар цӀиин алахьуз хъюгъиган, цӀихьан гьебграйи битӀ дугъан хилккан ккичӀибхуру. 4Дугъан хиликк ккебхнайи битӀ дябкъну, душван агьалйири чпин арайиъ гьамци гъапнийи:

– Гьаму кас, саб шакра адарди, адми гъачӀир ву, фицики думу гьюлиъ талаф гъахьундаршра, Аллагьдин судди думу чӀивиди гъитрадар.

5Хъа Павели битӀ, чан хил дутӀубччвну, цӀигъ гъипу ва дугъаз фукӀа зиян гъабхьундайи+. 6Дурар, Павелин хил аьбгъюр вая думу дишла дукӀну алдакур кӀури, ккилигурайи. Дурар Павелиз кьаназ ккилигури гъузру, хъа дугъаз фукӀара дархьиди рябкъюру. Гьадмуган дурари, чпин фикир дигиш дапӀну, думу аллагь ву пуз хъюгъру+.

7Душвхьан ярхла дарди островдин гьюкумдар Публийин мулкар хьайи. Дугъу учуз чан хулаз теклиф апӀуру ва шубуд йигъан учу ужуди хялижв апӀуру. 8Публийин адаш фунин гъагъи уьзур кади ахниъ ахънади шулу. Павел дугъʼина улукьуз гъягъюру ва, ккарагну, дугъʼин чан хилар иливну, думу сагъ апӀуру+. 9Мидхъан, островдиин яшамиш шулайи жара аьзарлуйирра гъюру ва Павели дурарра сагъ апӀуру. 10Мальтайин агьалйири учуз гизаф гьюрматар гъапӀнийчуз. Учу рякъюъ учӀвуз гьязур гъашиган, дурари учуз лазим вуйи гьарсабдихъди тямин гъапӀчу.

Мальтайиан Римдиз рякъ

11Шубуб вазлилан учу гьаму островдиин кьюрд адапӀурайи «Диоскурар» кӀуру Александрияйин гимийиъди гьюлиз удучӀвунча. Дидин хъюхъниин Диоскурар кӀуру кьюдюхрар вуйи идолар алийи+. 12Сиракуза шагьриз гъафиган, душваъ шубуд йигъ адапӀча. 13Дилин рякъюъ учӀвну, Ригия шагьриз гъафича. Йигъ алдабхъган, кьибла микӀ хъивну кьюдпи йигъаз учу Путеола шагьриз гъафунча. 14Душваъ гъардшар гъагча. Дурарин тӀалабниинди дурарихь ургуд йигъан гъузну, хъасин Римдиз гъушча.

15Душваъ айи гъардшар, учу гъюрайиваликан деебхьну, ич улихьна, хялар дахъру шубуд хулар али Аппийин майдандиина удучӀву. Дурар гъяркъган, Павел гизаф шад гъахьи, ва дугъу Аллагьдиз чухсагъул гъапи. 16Римдиъ гъаравулди сар эскерра хъитну, Павелиз азадди яшамиш хьуз ихтияр тувнийи.

Павели Римдиъ аьгъювалар улупуб

17Шубуд йигълан Павели жугьдарин арайиъ вартӀан гьюрматлу вуйи адмийир сабишвʼина уч гъапӀнийи. Дурар вари уч гъашиган, дугъу дурариз гъапи:

– Гъардшар! Узу ихь халкьдиз вая ихь абйирин аьдатариз къаршу вуди фукӀа гъапӀундаршра, узу Ерусалимдиъ римлуйирин хилиз дустагъ дапӀнайирси тувна. 18Римлуйири узхьан силис гъадабгънийи ва, узук йикӀбаз лайикьлу вуйи саб тахсирра ктруган, дурариз узу азад апӀуз ккун гъабхьнийи+. 19Жугьдари мидиз манигъвал гъапӀнийи ва гьадмуган узу Римдин паччагьдихьна гъайих пуз мажбур гъахьнийза. Хъа узу, йиз халкь мидин тахсиркар ву, кӀурадарза. 20Гьаддиз узуз, учву дяркъну, сюгьбат апӀуз дих гъапӀунза. Узу, ялгъуз Израилин гележегдихъ хъугънайивализ лигну, зунжрариъ тӀаъна.

21Дурари Павелиз кӀуру:

– Учу яв гьякьнаан Ягьудияйиан сабкьан кагъаз гъадабгъундарча ва душвʼан гъафи гъардшарира увкан саб чӀуру хабарра тувундарчуз. 22Хъа учуз, увкан уву фици фикир апӀураш гъеебхьнийиш, ккундийчуз, фицики яв аьгъюваларикан варишвариъ чӀуруди улхурайибдикан хабар вучуз.

23Дурари мидин гьякьнаан уч шлу йигъ тяйин апӀуру, ва гьадму йигъан Павел дергнайишваз хъанара артухъ жугьдар сатӀи шулу. Дугъура, гвачӀинтӀан хябяхъдиз Аллагьдин Паччагьлугъдикан ктитури ва шагьидвал апӀури, Мусайин къанундинна Пайгъамбрарин китабарин бинайиин алди Исайикан гъапидар вари гьякь вуйивал субут апӀуйи+. 24Дугъу саб пай уч духьнайидар чан гафариинди умудлу апӀуйи, хъа гьатмундар хъугъдайи. 25Чиб-чпин арайиъ сабвалихъна дарфиди, дурар алдагъуз гьязур духьнайи арайиъ Павели дурариз кӀуру:

– Гирами Рюгьну ичв абйириз Ишая пайгъамбриланмина гъапи му гафар гьякь вуйиштӀан:+

26«Душну гьадму халкьдиз йип:
Учву хъпехъури ва учвуз ебхьури гъашишра,
фтинкӀа гъаври ахъидарчву,
лигури, рябкъюри гъашишра,
фукӀа рябкъидарчвуз.
27Гьаз гъапиш му халкьдин аькьюл
хъунти дубхьна,
дурарин ибар кар духьна
ва улар кур духьна.
Му вари, чпин улариз дярябкъри,
ибариз деребхьри,
юкӀв гъаври адрабхъри, кӀури
ва, чпи сагъ апӀбан бадали,
Узухьна дарифри кӀури,
гьаци дапӀнайиб ву»+.

28Эй жугьдар! Учвуз аьгъю йибхьайки, Аллагьдин уьрхювал жугьуд дарудариз гьапӀнайиб ву, ва дурар Дугъахъ хъпехъиди! [+
29][*]

30Павел, саб хал дибисну, чахьна гъафикьандар вари кьабул апӀури, кьюд йисан яшамиш шулу. 31Думу Аллагьдин Паччагьлугъдикан аьгъювалар улупури ва дирбашди Агъа вуйи Месигь Исайин Ужувлан хабар рабгъури гъахьну+.

* 8:37 Грекарин саспи БикӀбариъ кӀура: «Хъа Филипди гъапи: „Эгер уву яв вари юкӀв хъипну хъугъраш, штуан хьуз шулвухьан“. Хъа дугъу гъапи: „Узу хъугъурза – Иса Месигь Аллагьдин Бай ву“».

* 15:34 Грекарин саспи БикӀбариъ дибикӀна: «Хъа Силайи гьадушваъ гъузуз кьаст апӀуру».

* 24:7 Грекарин саспи БикӀбариъ дибикӀна: «Хъа думу учуз ич закондиинди жазайиъ итуз ккун гъабхьунчуз, амма къушмарин аьхюр Лисийди думу учхьан гъидисну. Дугъу думу тахсир апӀурайидариз увухьна гъягъюз буйругъ дебккнийи».

* 28:29 Грекарин саспи БикӀбариъ дибикӀна: «Павели гьамци гъапихъан, жугьдар, чиб-чпин арайиъ яман гьюжатар апӀури, гъушнийи».

+ 1:1 Лк. 1:3, Марк 16:19, Лк. 24:51

+ 1:3 Матт. 28:17, Марк 16:14, Лк. 24:15-49, Югь. 20:19-29, Коринф-1 15:5-7

+ 1:4 Лк. 24:49
+ 1:5 Лк. 3:3,
+ 1:6 Лк. 17:20, Лк. 19:11
+ 1:7 Фессалоник-1 5:1

+ 1:8 Ляхнар 8:1, Ляхнар 8:14, Лк. 24:48-49, Марк 16:15

+ 1:9 Марк 16:19

+ 1:10 Даниял 7:9, Даниял 10:6, Марк 9:3, Югь. 20:12

+ 1:11 Матт. 16:27

+ 1:12 2 Пачч. 15:30,

+ 1:13 Матт. 10:2-4, Марк 3:17-18, Лк. 6:14-16

+ 1:14 Марк 3:31, Марк 6:3, Югь. 2:12, Югь. 7:3, Коринф-1 9:5, Галат 1:19

+ 1:16 Лк. 22:47, Лк. 22:37, Лк. 24:44
+ 1:17 Югь. 6:71, Югь. 13:21
+ 1:19 Матт. 27:8
+ 1:22 Лк. 3:3, Лк. 24:48
+ 1:23 Ляхнар 18:7, Колосс 4:11
+ 1:24 3 Пачч. 8:39, Ляхнар 15:8
+ 1:26 Насигьятар 16:33
+ 2:1 Ляхнар 20:16
+ 2:3 Матт. 3:11

+ 2:4 Ляхнар 4:31, Ляхнар 13:52, Лк. 24:49, Ляхнар 1:4-5

+ 2:11 Ляхнар 6:5, Ляхнар 13:43
+ 2:13 Коринф-1 14:23
+ 2:19 Матт. 24:30, Лк. 21:11, Ачмиш 8:7
+ 2:20 Ачмиш 6:12
+ 2:21 Рим 10:13
+ 2:22 Югь. 3:2
+ 2:23 Лк. 22:22, Лк. 23:33
+ 2:24 Лк. 24:5-6, Рим 8:11
+ 2:28 Матт. 7:14, Ляхнар 13:35
+ 2:29 3 Пачч. 2:10, Ляхнар 13:36
+ 2:30 2 Пачч. 23:2, 2 Пачч. 7:12-16,

+ 2:33 Марк 16:19, Ляхнар 7:55-56, Рим 8:34, Жугьдариз 1:3

+ 2:34 Лк. 20:42-43

+ 2:37 Лк. 3:10, Ляхнар 16:30

+ 2:38 Марк 1:4, Ляхнар 10:48, Лк. 11:13, Ляхнар 8:15

+ 2:39 Эфес 2:13
+ 2:44 Ляхнар 4:32-37
+ 3:2 Ляхнар 14:8
+ 3:6 Коринф-2 6:10

+ 3:7 Марк 1:31, Марк 5:41, Марк 9:27, Ляхнар 9:41

+ 3:8 Ляхнар 14:10

+ 3:11 Югь. 10:23, Ляхнар 5:12

+ 3:13 Югь. 8:54, Югь. 17:1, Петрин-2 1:17, Лк. 23:14, Югь. 19:12

+ 3:14 Лк. 23:18
+ 3:17 Ляхнар 13:27, Тимофейиз-1 1:13
+ 3:21 Лк. 1:69-70, Рим 1:2
+ 3:22 Матт. 17:5, Ляхнар 7:37
+ 3:24 1 Пачч. 3:19-20
+ 3:25 Эвел 22:18, Эвел 26:4
+ 4:1 Матт. 22:23, Ляхнар 23:8
+ 4:3 Лк. 21:12
+ 4:6 Матт. 26:3, Лк. 3:2, Югь. 18:13
+ 4:7 Лк. 20:2
+ 4:8 Марк 13:11, Ляхнар 6:10, Ляхнар 13:9
+ 4:9 Ляхнар 3:6-8
+ 4:11 Лк. 20:17, Петрин-1 2:7
+ 4:12 Матт. 1:21
+ 4:14 Ляхнар 3:11
+ 4:19 Ляхнар 5:29
+ 4:21 Лк. 20:6, Лк. 22:2, Ляхнар 5:26
+ 4:27 Лк. 23:1, Лк. 23:11, Ляхнар 3:13
+ 4:29 Эфес 6:19
+ 4:31 Ляхнар 2:4, Ляхнар 13:52
+ 4:32 Ляхнар 2:44
+ 4:34 Коринф-2 8:14

+ 4:36 Ляхнар 9:27, Ляхнар 13:2, Ляхнар 15:36, Галат 2:9

+ 5:12 Марк 16:20, Югь. 10:23, Ляхнар 3:11

+ 5:15 Марк 6:55, Ляхнар 19:11-12

+ 5:17 Ляхнар 4:1, Ляхнар 23:8, Марк 15:10, Ляхнар 13:45

+ 5:18 Лк. 21:12, Ляхнар 4:3
+ 5:19 Ляхнар 12:7-10, Ляхнар 16:26
+ 5:26 Лк. 20:6, Лк. 22:2, Ляхнар 4:21
+ 5:27 Матт. 10:17, Матт. 26:59
+ 5:28 Ляхнар 4:17-18, Матт. 27:25
+ 5:29 Ляхнар 4:19
+ 5:32 Лк. 24:48, Югь. 15:26
+ 5:33 Ляхнар 7:54
+ 5:34 Ляхнар 22:3,
+ 5:37 Лк. 2:2

+ 5:41 Матт. 5:12, Петрин-1 4:13-14, Коринф-2 12:10

+ 6:1 Ляхнар 9:29

+ 6:3 Тимофейиз-1 3:8

+ 6:5 Ляхнар 8:5, Ляхнар 21:8, Ляхнар 2:11, Ляхнар 13:43

+ 6:6 Тимофейиз-1 4:14, Тимофейиз-1 5:22, Тимофейиз-2 1:6

+ 6:7 Ляхнар 12:24, Ляхнар 19:20
+ 6:10 Ляхнар 4:8, Лк. 21:15
+ 6:11 3 Пачч. 21:10, Матт. 26:59
+ 6:13 Ляхнар 21:28
+ 6:14 Матт. 26:61, Югь. 2:19-22, Матт. 5:17
+ 7:2 Эвел 11:31, Эвел 12:4
+ 7:3 Эвел 12:1
+ 7:4 Эвел 11:32

+ 7:5 Эвел 15:3, Эвел 18:10, Эвел 12:7, Эвел 13:15, Эвел 15:18

+ 7:6 Эвел 15:13,

+ 7:7 Эвел 15:14,

+ 7:8 Эвел 17:9-14, Эвел 21:2-4, Эвел 25:26, Эвел 29:31-35, Эвел 30:5-24

+ 7:9 Эвел 37:11, Эвел 37:28, Эвел 39:2
+ 7:10 Эвел 41:37-43
+ 7:12 Эвел 42:1-5
+ 7:13 Эвел 43:1-15, Эвел 45:1-4
+ 7:14 Эвел 45:9-10, Эвел 46:27
+ 7:15 Эвел 46:5, Эвел 46:28, Эвел 49:33,
+ 7:16 Эвел 50:25,
+ 7:20 Жугьдариз 11:23
+ 7:37 Ляхнар 3:22
+ 7:43 3 Пачч. 11:5-7, 4 Пачч. 23:13,
+ 7:44 Ачмиш 15:5,
+ 7:46 2 Пачч. 7:1-2, 3 Пачч. 8:17
+ 7:47 3 Пачч. 6
+ 7:48 3 Пачч. 8:27, Ляхнар 17:24
+ 7:52 3 Пачч. 18:4, Матт. 23:37
+ 7:53 Галат 3:19, Жугьдариз 2:2
+ 7:54 Ляхнар 5:33
+ 7:55 Марк 16:19

+ 7:56 Марк 1:10, Даниял 7:13, Марк 16:19, Ляхнар 7:56, Жугьдариз 1:3

+ 7:58 3 Пачч. 21:13, Ляхнар 8:1, Ляхнар 22:20

+ 7:59 Лк. 23:46
+ 7:60 Лк. 22:41, Лк. 23:34
+ 8:1 Ляхнар 22:20, Югь. 16:2, Матт. 10:23
+ 8:3 Галат 1:13, Коринф-1 15:9, Филипп 3:6
+ 8:4 Марк 4:14, Ляхнар 11:19
+ 8:5 Ляхнар 6:5, Ляхнар 21:8
+ 8:7 Лк. 4:35, Марк 16:17-18
+ 8:13 Матт. 28:19, Ляхнар 16:33, Ляхнар 18:8
+ 8:14 Ляхнар 1:8
+ 8:15 Ляхнар 2:38

+ 8:16 Матт. 28:19, Ляхнар 19:5, Ляхнар 10:44, Ляхнар 11:15

+ 8:17 Ляхнар 9:17, Ляхнар 19:6
+ 8:22 Даниял 4:24, Тимофейиз-2 2:25
+ 8:25 Югь. 4:39

+ 8:26 Ляхнар 5:19, Ляхнар 10:4, Ляхнар 11:13, Ляхнар 12:7, Ляхнар 27:23

+ 8:29 Ляхнар 10:19
+ 8:31 Рим 10:14
+ 8:35 Лк. 24:27
+ 8:39 4 Пачч. 2:16,
+ 9:1 Ляхнар 8:3, Югь. 16:2
+ 9:3 Ляхнар 22:6-11, Ляхнар 26:12-18
+ 9:7 Даниял 10:7
+ 9:10 Ляхнар 22:12, Эвел 22:1
+ 9:11 Ляхнар 21:39, Ляхнар 22:3

+ 9:15 Рим 1:5, Галат 1:15-16, Тимофейиз-1 2:7,

+ 9:16 Ляхнар 20:23, Фессалоник-1 3:3
+ 9:17 Ляхнар 8:17, Ляхнар 19:6
+ 9:19 Галат 1:17
+ 9:21 Галат 1:13, Галат 1:23
+ 9:22 Тимофейиз-1 1:12, Ляхнар 18:28
+ 9:23 Ляхнар 20:3, Ляхнар 23:30
+ 9:25 1 Пачч. 19:12, Коринф-2 11:32

+ 9:27 Ляхнар 4:36, Ляхнар 13:2, Ляхнар 15:36, Галат 2:9, Коринф-1 9:6, Галат 1:18-19

+ 9:29 Ляхнар 6:1
+ 9:30 Ляхнар 11:25
+ 9:34 Ляхнар 3:6

+ 9:36 Югь. 13:14, Тимофейиз-1 2:10, Тимофейиз-1 5:10

+ 9:40 Матт. 9:25, Ляхнар 28:8, Якьубдин 5:16

+ 9:41 Марк 1:31, Марк 5:41, Марк 9:27, Ляхнар 3:7

+ 10:2 Матт. 8:10, Лк. 7:4-5
+ 10:3 Ляхнар 3:1
+ 10:4 Ляхнар 8:26, Ачмиш 8:4
+ 10:6 Ляхнар 9:43
+ 10:9 Ляхнар 11:5-14

+ 10:15 Марк 7:15-16, Рим 14:14, Тимофейиз-1 4:4, Титдиз 1:15

+ 10:19 Ляхнар 8:29
+ 10:22 Лк. 7:4-5
+ 10:25 Даниял 2:46, Ляхнар 16:29
+ 10:26 Ачмиш 19:10, Ачмиш 22:8-9
+ 10:28 Югь. 4:9, Югь. 18:28
+ 10:34 Рим 2:11, Рим 10:12
+ 10:35 Рим 10:12
+ 10:37 Марк 1:14

+ 10:38 Матт. 3:16, Югь. 1:32-33, Матт. 4:24, Лк. 13:16

+ 10:42 Югь. 5:22, Ляхнар 17:31, Петрин-1 4:5, Тимофейиз-2 4:1

+ 10:43 Лк. 24:27, Рим 3:21
+ 10:46 Марк 16:17, Коринф-1 12:10
+ 10:47 Ляхнар 2:4
+ 10:48 Ляхнар 2:38
+ 11:2 Ляхнар 15:1, Галат 2:12
+ 11:3 Лк. 15:2, Галат 2:12
+ 11:5 Ляхнар 10:9-32
+ 11:9 Марк 7:19, Ляхнар 10:15
+ 11:12 Ляхнар 15:9
+ 11:13 Ляхнар 8:26
+ 11:15 Ляхнар 10:44
+ 11:16 Ляхнар 1:5
+ 11:17 Ляхнар 2:38
+ 11:19 Ляхнар 8:1
+ 11:22 Ляхнар 4:36, Ляхнар 9:27, Ляхнар 13:1
+ 11:24 Ляхнар 6:5
+ 11:25 Ляхнар 9:30
+ 11:27 Ляхнар 13:1, Ляхнар 15:32
+ 11:28 Ляхнар 21:10, Матт. 24:7, Ляхнар 18:2
+ 12:2 Лк. 5:10, Марк 10:39
+ 12:4 Лк. 22:33
+ 12:5 Коринф-2 1:11, Эфес 6:18
+ 12:7 Ляхнар 8:26, Ляхнар 16:26
+ 12:10 Ляхнар 5:19, Ляхнар 16:26
+ 12:11 Коринф-2 1:10

+ 12:12 Ляхнар 13:5, Ляхнар 15:37, Петрин-1 5:13, Колосс 4:10, Тимофейиз-2 4:11, Филимондиз 1:24

+ 12:15 Матт. 18:10-11, Жугьдариз 1:14

+ 12:17 Ляхнар 15:13, Ляхнар 21:18, Якьубдин 1:1, Галат 1:19, Галат 2:9

+ 12:23 Даниял 5:23, Ачмиш 16:9, 2 Пачч. 24:16, 4 Пачч. 19:35

+ 12:24 Ляхнар 6:7, Ляхнар 19:20

+ 12:25 Ляхнар 11:29-30, Ляхнар 12:12

+ 13:1 Ляхнар 11:27, Ляхнар 4:36, Ляхнар 11:22, Лк. 3:1

+ 13:2 Лк. 2:37, Рим 1:1, Галат 1:15

+ 13:5 Ляхнар 12:12, Ляхнар 15:37, Колосс 4:10

+ 13:6 Матт. 7:15
+ 13:9 Ляхнар 4:8, Ляхнар 6:10
+ 13:13 Ляхнар 15:38
+ 13:15 Лк. 8:41, Ляхнар 18:8
+ 13:19 1 Пачч. 12:11

+ 13:21 1 Пачч. 8:5, 1 Пачч. 9:1, 1 Пачч. 10:1, 1 Пачч. 13:1

+ 13:22 1 Пачч. 15:23, 1 Пачч. 13:14,
+ 13:24 Лк. 3:3
+ 13:25 Лк. 3:16, Югь. 1:20, Югь. 1:27
+ 13:27 Ляхнар 3:17, Лк. 24:26-27
+ 13:28 Лк. 23:23
+ 13:29 Лк. 23:53
+ 13:30 Лк. 24:6
+ 13:31 Ляхнар 1:3, Лк. 24:48
+ 13:32 Жугьдариз 1:5, Жугьдариз 5:5
+ 13:34 Рим 6:9,
+ 13:35 Ляхнар 2:27
+ 13:36 3 Пачч. 2:10, Ляхнар 2:29
+ 13:38 Матт. 1:21, Югьандин-1 2:12

+ 13:39 Рим 3:20, Галат 2:16, Галат 3:11, Рим 3:28

+ 13:43 Ляхнар 2:11, Ляхнар 6:5

+ 13:45 Ляхнар 5:17

+ 13:46 Ляхнар 4:30, Эфес 6:19, Матт. 10:11, Матт. 22:8, Ачмиш 3:4, Марк 12:9, Ляхнар 18:6

+ 13:47 Ляхнар 26:23
+ 13:50 Фессалоник-1 2:15
+ 13:51 Матт. 10:14, Марк 6:11, Лк. 9:5
+ 13:52 Ляхнар 2:4, Ляхнар 4:31
+ 14:1 Ляхнар 13:5
+ 14:3 Ляхнар 4:30, Эфес 6:19
+ 14:4 Матт. 10:34, Лк. 12:51
+ 14:6 Матт. 10:23
+ 14:8 Ляхнар 3:2
+ 14:9 Матт. 9:2
+ 14:10 Ляхнар 3:8
+ 14:11 Ляхнар 28:6
+ 14:13 Даниял 2:46
+ 14:14 Марк 14:63
+ 14:15 Фессалоник-1 1:9
+ 14:17 Матт. 5:45,
+ 14:19 Коринф-2 11:25

+ 14:22 Колосс 1:23, Югь. 15:20, Петрин-1 2:21, Петрин-1 5:9, Фессалоник-1 3:3, Тимофейиз-2 3:12

+ 14:23 Ляхнар 13:2, Ляхнар 20:32
+ 14:26 Ляхнар 13:3
+ 15:2 Галат 5:2
+ 15:7 Ляхнар 10:20

+ 15:8 3 Пачч. 8:39, Ляхнар 1:24, Ляхнар 10:44, Ляхнар 10:47

+ 15:9 Ляхнар 11:12,
+ 15:10 Галат 5:1
+ 15:11 Эфес 2:8, Титдиз 2:11, Титдиз 3:7

+ 15:13 Ляхнар 12:17, Якьубдин 1:1, Галат 1:19, Галат 2:9

+ 15:20 Даниял 1:8, Коринф-1 8:1, Коринф-1 10:19-20, Ачмиш 2:14,

+ 15:22 Петрин-1 5:12, Коринф-2 1:19, Фессалоник-2 1:1

+ 15:24 Галат 1:7, Галат 5:10
+ 15:28 Ляхнар 15:20
+ 15:32 Ляхнар 11:27
+ 15:35 Ляхнар 13:1

+ 15:37 Ляхнар 12:12, Ляхнар 13:5, Колосс 4:10

+ 15:38 Ляхнар 13:13

+ 15:40 Ляхнар 15:32

+ 16:1 Рим 16:21, Коринф-1 4:17, Филипп 2:19, Колосс 1:1, Фессалоник-1 3:2, Фессалоник-2 1:1, Тимофейиз-1 1:2, Тимофейиз-2 1:2

+ 16:3 Коринф-1 9:20, Галат 2:3
+ 16:4 Ляхнар 15:28-29
+ 16:5 Ляхнар 6:7
+ 16:6 Ляхнар 18:23
+ 16:7 Филипп 1:19

+ 16:8 Ляхнар 20:5, Коринф-2 2:12, Тимофейиз-2 4:13

+ 16:12 Филипп 1:1
+ 16:14 Лк. 24:45
+ 16:15 Ляхнар 11:14, Ляхнар 16:33-34
+ 16:17 Даниял 3:26
+ 16:18 Марк 9:38
+ 16:21 Эстер 3:8
+ 16:22 Коринф-2 6:4-5, Коринф-2 11:23-25
+ 16:24 Фессалоник-1 2:2

+ 16:26 Ляхнар 4:31, Ляхнар 5:19, Ляхнар 12:7, Ляхнар 12:10

+ 16:27 3 Пачч. 20:39, Ляхнар 12:19
+ 16:29 Даниял 2:46, Ляхнар 10:25
+ 16:30 Лк. 3:10, Ляхнар 2:37
+ 16:31 Марк 16:16, Рим 10:9
+ 16:33 Ляхнар 11:14, Ляхнар 16:15
+ 16:34 Югь. 4:53, Ляхнар 18:8
+ 16:37 Ляхнар 22:25
+ 16:39 Матт. 8:34
+ 16:40 Ляхнар 16:14
+ 17:1 Филипп 4:16
+ 17:2 Ляхнар 13:5, Ляхнар 14:1
+ 17:3 Лк. 24:26-27
+ 17:5 Фессалоник-1 2:14-16
+ 17:7 Лк. 23:2
+ 17:16 Петрин-2 2:8
+ 17:19 Марк 1:27

+ 17:24 Матт. 11:25, 3 Пачч. 8:27, Ляхнар 7:48

+ 17:25 Эвел 2:7,
+ 17:26 Эвел 3:20,
+ 17:30 Петрин-1 1:14, Рим 3:25-26, Эфес 4:18

+ 17:31 Матт. 12:36, Югь. 5:22, Ляхнар 10:42, Петрин-1 4:5

+ 18:2 Рим 16:3, Коринф-1 16:19, Тимофейиз-2 4:19, Ляхнар 11:28

+ 18:4 Ляхнар 13:5
+ 18:5 Фессалоник-1 3:6
+ 18:6 Ляхнар 13:46

+ 18:8 Лк. 8:41, Ляхнар 13:15, Коринф-1 1:14, Югь. 4:53, Ляхнар 16:34

+ 18:15 Ляхнар 23:29
+ 18:18 Ляхнар 18:2, Рим 16:1,
+ 18:19 Ляхнар 19:1, Ляхнар 20:16
+ 18:21 Якьубдин 4:15
+ 18:23 Ляхнар 16:6

+ 18:24 Ляхнар 19:1, Коринф-1 1:12, Коринф-1 3:5, Коринф-1 4:6, Коринф-1 16:12, Титдиз 3:13

+ 18:25 Лк. 3:3, Ляхнар 19:3
+ 18:26 Ляхнар 4:30, Эфес 6:19
+ 18:27 Коринф-1 16:3, Коринф-2 3:1
+ 18:28 Ляхнар 9:22
+ 19:1 Ляхнар 18:21
+ 19:3 Ляхнар 18:25
+ 19:4 Лк. 3:3, Югь. 1:7
+ 19:5 Матт. 28:19, Ляхнар 8:16
+ 19:6 Ляхнар 8:17, Ляхнар 9:17, Ляхнар 10:46
+ 19:8 Ляхнар 4:30, Эфес 6:19
+ 19:12 Ляхнар 5:15
+ 19:13 Матт. 12:27, Марк 9:38, Лк. 9:49
+ 19:15 Лк. 4:34, Якьубдин 2:19
+ 19:18 Марк 1:5, Якьубдин 5:16
+ 19:20 Ляхнар 6:7, Ляхнар 12:24

+ 19:21 Рим 15:26, Коринф-1 16:5, Рим 15:23-24

+ 19:22 Ляхнар 16:1

+ 19:29 Ляхнар 19:29, Колосс 4:10, Филимондиз 1:24

+ 20:1 Ляхнар 19:21

+ 20:3 Ляхнар 9:23, Ляхнар 23:30

+ 20:4 Ляхнар 19:29, Эфес 6:21, Колосс 4:7, Тимофейиз-2 4:12, Тимофейиз-2 4:20, Титдиз 3:12

+ 20:5 Ляхнар 16:8
+ 20:6 Ляхнар 12:3
+ 20:7 Коринф-1 16:2, Ачмиш 1:10
+ 20:9 4 Пачч. 1:2
+ 20:10 3 Пачч. 17:21, 4 Пачч. 4:34
+ 20:16 Ляхнар 2:1
+ 20:18 Ляхнар 18:19, Фессалоник-1 1:5
+ 20:23 Ляхнар 9:16, Ляхнар 21:33
+ 20:24 Тимофейиз-2 4:7

+ 20:28 Югь. 21:16-17, Петрин-1 5:2, Петрин-1 1:18-19

+ 20:29 Матт. 7:15, Югь. 10:12

+ 20:30 Петрин-2 2:1, Коринф-2 11:13, Тимофейиз-1 4:1

+ 20:31 Марк 14:38
+ 20:32 Ляхнар 14:23, Петрин-1 1:4
+ 20:33 1 Пачч. 12:3, Коринф-2 7:2
+ 20:34 Ляхнар 18:3
+ 20:35 Матт. 10:8
+ 20:36 Ляхнар 21:5
+ 21:4 Ляхнар 20:23
+ 21:5 Ляхнар 20:36
+ 21:8 Ляхнар 6:5, Ляхнар 8:5

+ 21:9 4 Пачч. 22:14, Лк. 2:36, Ляхнар 2:17-18

+ 21:10 Ляхнар 11:28
+ 21:11 3 Пачч. 11:30,
+ 21:12 Матт. 16:21-23
+ 21:13 Ляхнар 20:24, Филипп 2:17
+ 21:18 Ляхнар 12:17, Якьубдин 1:1
+ 21:20 Рим 10:2
+ 21:21 Рим 2:28-29, Коринф-1 7:19
+ 21:24 Ляхнар 18:18
+ 21:25 Ляхнар 15:29
+ 21:28 Ляхнар 6:13,
+ 21:29 Ляхнар 20:4
+ 21:33 Ляхнар 20:23, Ляхнар 21:11
+ 21:34 Ляхнар 19:32
+ 21:39 Ляхнар 9:11, Ляхнар 22:3

+ 22:3 Ляхнар 9:11, Ляхнар 21:39, Ляхнар 5:34, Филипп 3:6

+ 22:4 Ляхнар 8:3
+ 22:5 Ляхнар 9:1-2
+ 22:6 Ляхнар 9:3-6, Ляхнар 26:12-18
+ 22:12 Ляхнар 9:17
+ 22:15 Ляхнар 9:15
+ 22:16 Ляхнар 9:18
+ 22:17 Ляхнар 9:26
+ 22:20 Ляхнар 7:58
+ 22:25 Ляхнар 16:37

+ 23:1 Коринф-1 4:4, Коринф-2 1:12, Тимофейиз-2 1:3, Жугьдариз 13:18

+ 23:2 Ляхнар 24:1, 3 Пачч. 12:24
+ 23:4 Югь. 18:22
+ 23:6 Ляхнар 4:1, Филипп 3:5, Коринф-1 15:13
+ 23:8 Матт. 22:23, Лк. 20:27
+ 23:9 Югь. 12:29
+ 23:11 Ляхнар 27:23
+ 23:24 Ляхнар 24:3, Ляхнар 25:14
+ 23:27 Ляхнар 21:32-33, Ляхнар 22:27
+ 23:28 Ляхнар 22:30
+ 23:29 Ляхнар 18:15
+ 23:30 Ляхнар 9:23, Ляхнар 20:3
+ 23:34 Ляхнар 21:39
+ 24:1 Ляхнар 23:2
+ 24:5 Лк. 23:2
+ 24:6 Ляхнар 21:27-29
+ 24:15 Даниял 12:2, Ачмиш 20:6, Ачмиш 20:13
+ 24:16 Ляхнар 23:1, Жугьдариз 13:18

+ 24:17 Рим 15:25-28, Коринф-1 16:1, Галат 2:10

+ 24:18 Ляхнар 21:26
+ 24:21 Ляхнар 23:6
+ 24:25 Ляхнар 17:32
+ 25:3 Ляхнар 23:12
+ 25:10 Рим 13:1
+ 25:12 Ляхнар 23:11
+ 25:19 Ляхнар 18:15, Ляхнар 23:29
+ 25:24 Ляхнар 22:22
+ 25:25 Лк. 23:14, Ляхнар 23:29
+ 26:1 Матт. 10:18, Ляхнар 9:15
+ 26:4 Галат 1:13
+ 26:5 Ляхнар 23:6, Филипп 3:5
+ 26:7 Матт. 19:28, Якьубдин 1:1
+ 26:8 Коринф-1 5:12
+ 26:9 Югь. 16:2, Тимофейиз-1 1:13
+ 26:10 Ляхнар 8:3
+ 26:11 Ляхнар 9:1
+ 26:12 Ляхнар 9:3-6, Ляхнар 22:6-11
+ 26:18 Жугьдариз 2:14-15
+ 26:20 Ляхнар 9:20
+ 26:21 Ляхнар 21:27, Ляхнар 21:30

+ 26:23 Коринф-1 15:20, Колосс 1:18, Ачмиш 1:5, Ляхнар 13:47

+ 26:29 Ляхнар 21:33
+ 26:31 Ляхнар 23:29
+ 26:32 Ляхнар 25:12
+ 27:1 Ляхнар 25:12
+ 27:2 Ляхнар 19:29
+ 27:6 Ляхнар 28:11
+ 27:14 Марк 4:37
+ 27:18 Юнус 1:5
+ 27:23 Ляхнар 8:26
+ 27:24 Ляхнар 23:11
+ 27:26 Ляхнар 28:1

+ 27:34 1 Пачч. 14:45, 2 Пачч. 14:11, 3 Пачч. 1:52, Лк. 21:18

+ 27:35 Матт. 15:36
+ 27:43 Ляхнар 27:3
+ 28:5 Марк 16:18, Лк. 10:19
+ 28:6 Ляхнар 14:11
+ 28:8 Ляхнар 9:40, Якьубдин 5:16
+ 28:11 Ляхнар 27:6
+ 28:18 Ляхнар 23:29, Ляхнар 26:31-32
+ 28:23 Лк. 24:27
+ 28:25 Матт. 15:7
+ 28:27 Матт. 13:15, Марк 4:12, Югь. 12:40
+ 28:28 Лк. 3:6
+ 28:31 Ляхнар 4:29, Эфес 6:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TBN

Читин гафар

Читин гафар

1. А

2. В

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. П

12. С

13. У

14. Ф

15. Х

16. Ш

Аллагьдин Агълиж – Иса Месигьдин ччвурарикан саб, фицики гьарсар касдин гунгьарихъанди Думу, агълижси, хачриин гъурбан гъахьну.

Аллагьдин Паччагьлугъ – Аллагьдин гьюкмин девир. Аллагьдин Паччагьлугъдиъ учӀвуб – Аллагь чпин паччагь вуди хьуб. Жараси – женнет.

Аллагьдин хал – Ерусалимдиъ ади гъабхьи Гирами дарамат. Анжагъ гьадушваътӀан жугьдари Аллагьдиз гъурбнар хури гъахьундар ва гьацира машкврариз гьадушвазтӀан уч шули гъахьундар. Сифте думу Дарамат ихь девир гъяйиз 10-пи аьсриъ Сулейман паччагьдин девриъ дивну. Хъасин, ихь девир гъяйиз 5-пи аьсриъ, жугьдар Вавилондиан йисирвалиан гъафиган, дарабгънайиб тазатӀан дивнийи. Ихь деврин 1-пи аьсриъ Гьирод паччагьди Дарамат жараси тикмиш гъапӀнийи. Исайи улихь ккимиди дупнайиси, ихь деврин 70-пи йисан му дарамат Римдин кьушмари ккидипнийи ва дидхъанмина таза алапӀундайи.

Аллагьсузар (Аллагь аьгъдрудар) – Иса жилиина гъяйиз, Аллагь садар жугьдаризтӀан аьгъяди гъахьундар, гьаз гъапиш Аллагьди Учв дурариз Къанундилантина аьгъю гъапӀну, имбуну халкьариз аьгъяди гъахьундар, я Аллагь аьгъяди ккунди гъахьундар, аьгъяди ккунидар жугьуд халкьдик ктикьури гъахьну.

Аьлимар – лигай: къанунчйириз.

Аьхюну малла – жугьдарин диндин кӀулин гъуллугъчи. Кюгьне Йикьрарин вахтари дурари халкьди гъапӀу гъурбнар кьабул апӀуйи ва Аллагьдиз ургуйи.

Вакилар – Аллагьди кадагънайи ва гьаънайи адмийир. Исайи гьамци, Чав ктагъу ва Чахъди лицури гъахьи 12 ученикдиз кӀуйи. Дурари инсанарихьна Ужувлан хабар рубкьну ккундийи.

Гирами китабар – Гирами Рюгьниинди дидикӀнайи вари китабар: Мусайин хьуб китаб, Пайгъамбрарин китаб, Мяълийирин китаб ва ЦӀийи Йикьрарин китаб.

Гирами чадур, Шагьидвалин чадур – Аллагьдиз хал дивайиз Дугъаз икрам апӀрушв ва гъурбнар хрушв. Думу, Аллагьди гъапибси, дапӀнайиб вуйи. Му мици Кюгьне Йикьрарин вахтари гъабшиб вуйи.

Гунгьар гардандиъ дисуб – Аллагьдин улихь жвуван гунгьарин гъавриъ ахъуб ва цӀийи, гунгьар ктру уьмур ккебгъуб.

Гъурбан апӀрушв – жилихьан ягъалди, гъвандикан, батӀрикан ясана рукькан дапӀнайишв. Гъурбан гъапӀуб гьадушвʼин дипуйи ва Аллагьдиз убгуйи. Иса жилиина дуфнайи вахтна, гъурбан апӀрушв Аллагьдин хулаъ айи. Душвʼин гъурбан гъапӀуб убгуз Аллагьдин гъуллугъчйиризтӀан (маллйир) ихтияр ади гъабхьундар.

Давудрин Насил – Месигьдиз гьаци кӀуйи. Думу Давуд паччагьдин насларикан духьну ккундийи.

Динар (динарий) – улихь вахтари сад йигъандин зегьметнахъ тувру кьимат.

Заан диванхана (синедрион) – жугьдарин диван апӀру гьюкум айи заан мажлис. Думу 70 касдикан ибарат вуйи. Иса жилиин ва жугьдар Рим вилаятдин гьюкмикк ккайи вахтна, заан диванханайин кӀулин къарар, анжагъ жугьдарин жилариин али Рим гьюкмин ихтияр гъабхьиган, кьувватнаъ убчӀвуйи.

Зилотар – жугьдарин диндин саб десте. Дурариз жара миллетарихьан жугьдарин дин марцциди уьбхюз ва Римдин гьюкмиккан Израиль дявдиинди азад апӀуз ккундийи.

Инсаниятдин Бай – Кюгьне йикьрарин китабариъ Месигьдиз гьаци кӀуйи. Исайи, Чаз гьамци кӀури, Учв Месигь вуйиб улупнийи. Сакьюдар Гирами китабариъра Месигьдиз гьаци кӀура.

Къанун – Муса пайгъамбриз Аллагьди туву табшуругъар айи Гирами китабарин кюгьне саб пай. Дидиз Таврат, Тора вая Мусайин хьуб китаб кӀури шулу.

Къанун тамам апӀуб – вари жугьдарин буржи. Думу Къанундиъ, адми фици яшамиш духьну ккундуш, уьмриъ фу гъадагъа вуш, жара гьюкуматдиндарихъди фици духьну ккундуш, мидланна гъайри, гизаф кьадар аьдатарикан, хурагарикан ва жара гизафубдикан дибикӀна.

Къанунчйир – инсанариз Къанундин къайдйир улупру гъуллугъчйир. Жугьдарин дурариз аьхю гьюрмат айи.

Лавшарин машквар – Пасха машкврихъан дишла ургуд йигъан тебрик апӀру машквар. Думу вахтна анжагъ дун ктру уьлтӀан (лавшартӀан) дитӀну ккундайи.

Левитар – дурар Аллагьдин гъулугъчйир (маллйир) даршра, дурари, Аллагьдин хулаъ мукьмар йивури, Аллагьдин ад за апӀури, гъурбан апӀурайи гьяйванатар ургуз ва жара ляхнариз кюмекчйир гъахьну. Мидланра гъайри, дурари Къанундин дарсар туври гъахьну ва халкьдин арайиъ дурар мялимарси вуйи. Мици Левийин тухмиан вуйи адмийиризтӀан апӀуз ихтияр ади гъабхьундар.

Маллйир – Ерусалимдиъ айи Аллагьдин хулан гъуллугъчйир. Дурарин вазифа, Къанундиъ улупнайиганси, гъурбнар хуб, ургуб вуйи.

Манна – Мусайин хиликкди гъумран чюллериъ Израиль халкь уьгънайи вахтари Аллагьди дурариз завʼан гьапӀри гъабхьи хураг.

Месигь – Гирами китабариъ улупнайиси, инсанар уьрхбан бадали Аллагьдихьан Дуфнайир.

Мист – Гирами китабар урхбан ва гьацира ккарагбан бадали жугьдар уч шлу хал. Жугьдарин мистаъ гьар султ йигъан уч шуйи. Мистариъ Кюгьне йикьрар урхуз ва дурарин мяна ктибтуз гьар жугьуддиз ихтияр ади гъабхьну. Жугьдар яшамиш шлу гьар шагьриъ, гъулаъ мистар ади гъахьну. Аьдат вуйиси, дурарин яшайиш гьаддилан илтӀибкӀнайи, ва мистан аьхюрра варитӀан гьюрматлу кас шули гъахьну.

Мяълийирин китаб – Гирами китабарикан саб. Дидиз 150 мяъли дахил шула. Дурари Аллагьдин аднакан, аьжаликкан адмийир уьрхюзди Аллагьдиз баркаллагьнакан, Аллагьдин зурбаваликан, Аллагьдиз ккарагбакан кӀура.

Налукар уч апӀрур – Къанун дюрюбхди, Римдин хазнайиз пул уч апӀру жугьдар. Дурар тмуну жугьдариз лап даккни инсанар вуйи.

Пайгъамбрар – Аллагьдин гафар деерхьну, дурар адмийириз ктитрудар. Пайгъамбрар Иса гъяйиз ади гъахьну. Аллагьдин пайгъамбар жугьуд адмийикантӀан шлуб дар, гьаз гъапиш Аллагьди гьадму Чан халкьдигъянтӀан пайгъамбрар гъядягъюри гъахьундар, фицики дурари Аллагьдин Къанун хъапӀуз улупури гъахьну. Пайгъамбрарин китабар Кюгьне йикьрарин пайназ дахил шула.

Пасха – Египетдин лукӀʼваликкан ата-бабйир азад хьувал кӀваина хру жугьдарин кӀулин машквар. Пасхайин машквар гьар хьадукра апрелиъ Ерусалимдиъ къайд апӀуйи. Пасхайин хурагназ, аьдат вуйиси, агълиж дубккну ккундийи.

Саддукйир – жугьдарин диндин саб десте. Дурари КъанундизтӀан гъуллугъ апӀури гъахьундар. Гьаддиз лигну, дурар гъачӀидар чӀиви хьувалихъ хъугъри гъахьундар, фицики, чпи фикир апӀурайиси, Къанундиъ дидкан дибикӀну адруган.

Султ йигъ – гирами ва гьяфтайин аьхиримжи йигъ. Му йигъ марцци йигъ вуди гьисаб апӀурайи. Къанундиз лигну, султ йигъан лихуз гъадагъа апӀурайи. Жугьдарин ригъ алабхъбан кьяляхъ закурин йигъ ккебгъуйи. Гьаддиз, жвуми йигъан ригъ алабхъбалан кьяляхъ тап султ йигъан ригъ алабхъайизкьан лихуз ихтияр ади гъабхьундар, думу йигъ Аллагьдиз бахш дапӀну ккундийи.

Ужувлан хабар – Аллагьди тувнайи Гаф. Гьадму Гаф уьмриз Аллагьди Иса Месигьдилантина арайиз гъабхну. Гьадгъулантина вари инсаниятдиз чпи уьрхюз рякъ ачмиш гъабхьну – магьа Аллагьдихьан дуфнайи Ужувлан хабар жилариин гьарсар касдиз.

Ученикар (Исайин) – Исайихъ хъугънайидар, Дугъан терефкрар, Дугъан гаф агъю апӀурайидар ва Дугъан рякъ дибиснайидар.

Фарисйир – жугьдарин диндин саб десте. Дурари Къанундиъ улупнайиб гьярф-гьярфнаъди тамам апӀуйи. Халкьдин арайиъ дурарин аьхю гьюрмат айи. Дурар, чпин аьгъювализ лигну, гизаф фурс кайидар вуйи.

Хач – иливбан ишараси чиб-чпик китӀнайи кьюб хамхар. Дурарикан сабунуб жилиъ убсуйи, хъа гьатмунуб дидик кабсуйи. Рим гьюкми тахсиркрар гьацдар хачарик карсуйи. Адмийирикан аьзабар кчӀюкьбан бадали, дурари дурар хачрак кьумар йивну карсуйи ва йикӀайизкьан гьаци кирхну гъитуйи.

Хъугърударин мажлис, ясана хъугърудар – му гаф кьюб мянайиинди ишлетмиш апӀури шулу: 1) Саб йишвахь уч шлу Иса Месигьдихъ хъугъру адмийир. 2) Вари дюнʼя вуйибси яшамиш шулайи Исайихъ хъугъру адмийир.

ХьуцӀурарин машквар (Бегьер ккадабцӀбан машквар) – бегьер ккадабцӀбалан кьяляхъ апӀру машквар. Жугьдари думу машквар, Азадвалин (Пасхайин) машкврихъан хьцӀурпи йигъан тебрик апӀури шулу.

Штуан апӀуб – гунгьар гардандиъ дисбан ва гунгьарихьан марцц хьпан лишан вуди, штукк ккеркну, таза беден хъибшу мисал вуди, ккудучӀвуб. Мици, Аллагьди дупну, Исайин терефкрари апӀури шулу, гьаз гъапиш Исайихъ хъугърур гъашигантӀан женнетагьли хьуз шлуб дар. Му аьдатну инсан Аллагьдиз бахш гъахьивал ва цӀийи уьмур ккебгъувал улупура.

Ччвурар (ЦӀийи Йикьрар)

Ччвурар (ЦӀийи Йикьрар)

1. Аюб

2. Вавилон

3. Гоморра

4. Гьарун

5. Гьирод

6. Давуд

7. Ибрагьим

8. Ильяс

9. Исакь

10. Мелхиседек

11. Муса

12. Нюгь

13. Сарай

14. Содом

15. Сулейман

16. Юнус

17. Якьуб

Ччвурар

Аюб – аьгь апӀуз даршлу аьзабар аьгь гъапӀу кас. Дугъкан, «Кюгьне Йикьрарин» «Аюб» китабдиъ дибикӀна.

Вавилон – Иса Месигь гъяйиз улихьна вахтари Вавилон вилаят жугьуд халкьдин лап яман душман вуди гъабхьну. ЦӀийи Йикьрарнаъ «Вавилон» кӀуру гаф саспи йишвариъ иблисдин вая шейтӀнин гьюкум вуди ишлетмиш апӀура.

Гоморра – ДубкӀнайи (Мертвое) гьюлин гъирагъдихъ хъади гъахьи хьуб шагьрикан кьюбдиз Гоморра ва Содом кӀуйи. Гьадму шагьрариъ яшамиш шули гъахьи адмийири апӀури гъахьи гунгьариз дилигну, Аллагьди завʼан мархьси цӀана гугут дубгъну, гьадму кьюбиб шагьрар гъургну.

Гьарун – Муса пайгъамбрин аьхюну гъардаш. Аллагьдин гъуллугънаъ хьуз ва Аллагьдиз Израиль халкьдихъанди гъурбнар хуз, анжагъ Гьарундиз ва дугъан насларизтӀан ихтияр ади гъабхьундар.

Гьирод – хъади-хъади гъахьи юкьур паччагьдиин алди гъабхьи ччвур. 1. Зурба Гьирод – вари Палестина уьлкейин паччагьвал апӀури гъахьи жугьдарин паччагь. Гьадгъу паччагьвал апӀурайиган, Иса Месигь бабкан гъахьну. 2. Гьирод Антипа – Галилей уьлкейин паччагь, Зурба Гьироддин бай. 3. Гьирод Агрипа – Зурба Гьироддин балин бай (хтул). Дугъу Палестинайин аьхювал апӀурайи вахтна, Исайихъ хъугърударихъ думу ижмиди хъергри гъахьну.

Давуд – Ягьудайин тухмиан гъахьи Израилин варитӀан машгьур паччагь. Пайгъамбрари, гьякьди дюнʼяйиин паччагьвал апӀру Месигь Давудрин насларикан хьиди, кӀури, улихьмиди кӀури гъахьну.

Ибрагьим – Аллагьди гьаму пайгъамбрихъди йикьрар гъийитӀнийи. Израиль халкь гьамгъулантина ккебгъра. Ибрагьим Аллагьдихъ хъпехърур, Аллагьдиин хъугъʼвал алир вуйи, ва Аллагьди думу дугъри кас вуди гьисаб гъапӀну.

Ильяс – Кюгьне йикьрарнан вахтари гирамидарикан сар ва адлу пайгъамбар. Думу чӀивидимиди аьршариз гъурхну. Израиль гьюкуматдин аьхюр вуйи Ахавдина дугъан хпири кучӀлин аллагьариз икрам апӀурайиган, Ильясди дурариз Аллагьдин гафар гъапнийи. Гьаму дюнʼяйиз гъюз Месигь гьязур гъапӀур Ильяс ву.

Исакь – Ибрагьимдинна Сарайин бай.

Мелхиседек – Салим кӀуру йишван паччагь, Аллагьдин гъуллугънаъ айир. Ибрагьим пайгъамбри дугъаз, дявдиъ гъалиб духьну гъюрури, чахь хьайибдикан йицӀубпи пай тувнийи. Гьаддин кьяляхъ, Ибрагьимдиз ужʼвал апӀин кӀури, Мелхиседек Аллагьдиз ккарагнийи.

Муса – пайгъамбар, жугьдарин варитӀан машгьур кас, дурарин аьхюр. Дугъу чан халкь, жугьдар, Египетдин йисирваликкан ккадаъну. Дугъу Аллагьди туву Къанун чан халкьдихьна гъурубкьну.

Нюгь – пайгъамбар. Аллагьди, гьадмугандин дюнʼя, илипну шид, ккидипайиз, Нюгьдиз гими апӀин гъапну. Гьадиъди думу ва дугъан хизан Аллагьдихъ хъугъувалилантина аьжалнаккан гъюрхну.

Сарай – Ибрагьим пайгъамбрин хпир, Исакьдин дада.

Содом – лигай: Гоморрайиз.

Сулейман – Давудрин бай. Давудрин кьяляхъ Израиль уьлкейин паччагь. Сулейман паччагь вуйиган, Израиль гьюкумат гизаф девлетлу ва кьувватлу шулу. Сулейманди Ерусалимдиъ Аллагьдиз сабпи хал (дарамат) дивру.

Юнус – пайгъамбар, шубуд йигъан балугъин фуниъ ади гъашир.

Якьуб – Исакьдин бай, дугъаз Израилра кӀури шулу.

Картйир

Картйир

Картйир

1. Палестина Месить Иса жилиин алигандин девриъ

2. Ерусалим Месить Иса жилиин алигандин девриъ

3. Месить Иса жилиин алигандин девриъ Ерусалимди айи Аллагьдин хулан план

4. Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Шубубни сиягьат

5. Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Кьюбни сиягьат

6. Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Сабпи сиягьат

7. Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Юкьубни сиягъат - Рим шагьриз

Палестина Месить Иса жилиин алигандин девриъ

Ерусалим Месить Иса жилиин алигандин девриъ

Месить Иса жилиин алигандин девриъ Ерусалимди айи Аллагьдин хулан план

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Шубубни сиягьат

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Кьюбни сиягьат

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Сабпи сиягьат

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Юкьубни сиягъат - Рим шагьриз

Шиклар

Шиклар

Шиклар

1. ЕРУСАЛИМ: ЕЛИОН ДАГЪДИЛАН РЯБКЪЮРАЙИБ

2. ЕРУСАЛИМ ВА ЕЛИОН ДАГЪ

3. СИНАЙ ДАГЪ

4. КЬИЛЗИ (ДУБКӀНАЙИ) ГЬЮЛ

5. ФАВОР ДАГЪ

6. НАЗАРЕТ

7. ВИФЛЕЕМ

8. ЯРДАН

9. КАПЕРНАГЬУМ

10. ГАЛИЛЕЙИН КАНА

11. ЯГЬУДИЯЙИАН САМАРИЯЙИЗ ВУЙИ РЯКЪ

12. ГЕННИСАРЕТ ДАГАР (ГАЛИЛЕЙ ГЬЮЛ)

13. ВИФАНИЯ

14. РИМДИН КОЛИЗЕЙ

ЕРУСАЛИМ: ЕЛИОН ДАГЪДИЛАН РЯБКЪЮРАЙИБ

Сулейманди диву Аллагьдин хал алди гъабхьишв. Гьамус мушв'ин Уьмран мист ал.

ЕРУСАЛИМ. ЕЛИОН ДАГЪДИЛАН РЯБКЪЮРАЙИБ (ригъгьудубчӀврушвхъан)

ЕРУСАЛИМ ВА ЕЛИОН ДАГЪ

Хьа Ерусалимдиз багагь гьашиган, дидиз лигури, Иса гъишу. (Лк. 19:41)

ЕРУСАЛИМ ВА ЕЛИОН ДАГЪ

СИНАЙ ДАГЪ

Агъа зав'ан Синай дагъдиина, дидин кӀакӀниина гъафи. Агъайи Мусайизра душв'ина дих гьапӀу. Аскканзина думура ккудучӀву. (Адаувал 19:20 )

СИНАЙ ДАГЪ

КЬИЛЗИ (ДУБКӀНАЙИ) ГЬЮЛ

Дурар вари Сиддим дерейиъ кдикьнийи. Гъамус душвайишв Кьилзи гьюли ккапӀна. (Хьувал 14:3)

КЬИЛЗИ (ДУБКӀНАЙИ) ГЬЮЛ

ФАВОР ДАГЪ

Кафарира къиблара Уву яратмиш гьапӀунва; Фавор ва Ермон дагъарра Яв Черниин жадвалия а. (Мяыл, 13)

ФАВОР ДАГЪ

НАЗАРЕТ

Хьа йиргьубли ваз улубкьиган, Аллагьди, Галилей уьлкейиъ айи Назарет кӀуру шагьриз, Давудрин тухмиан вуйи Юсуф кӀуру касдиз хъирснайи шурагьна Жабраил малайик гьаъру. Шуран ччвур Мар'ям вуйи. (Лк. 1:26, 27)

НАЗАРЕТ

ВИФЛЕЕМ

«Увура, Вифлеем, Ягьудия юрднан шагьрарин арайиъ сабдииндира бицӀиб дарва, фицики ув'ан удучӀвиди Йиз Израилин халкь уьрхру Аьхюр». (Матт. 2:6)

ВИФЛЕЕМ

ЯРДАН

Гьадму вахтна Ягь'яйихьна Галилей уьлкейиан Иса гъюру. (Матт. 3:13)

ЯРДАН

КАПЕРНАГЬУМ

Думу, Назаредиан удучӀвну, Забулун ва Нафталим кӀуру юрдарин аьтрафариъ айи Галилей гьюлин гъирагъдихь хьайи Кафернагьумдиъ дергру. (Матт. 4:13)

КАПЕРНАГЬУМ

ГАЛИЛЕЙИН КАНА

Кьюд йигълан Галилей уьлкейин Кана шагьриъ сумчир шулу. Душваъ Исайин дадара айи. (Югь. 2:1)

ГАЛИЛЕЙИН КАНА

ЯГЬУДИЯЙИАН САМАРИЯЙИЗ ВУЙИ РЯКЪ

Ягьудия уьлке гъибтну, Агъа хъана Галилей уьлкейиз гъягьюру. Дугъан рякъ Самария юрднаантина вуйи. (Югь. 4:3, 4)

ЯГЬУДИЯЙИАН САМАРИЯЙИЗ ВУЙИ РЯК

ГЕННИСАРЕТ ДАГАР (ГАЛИЛЕЙ ГЬЮЛ)

Сабан, Аллагьдин гаф ебхьбан бадали, халкь Исайилан илтӀишуру, хъа Думу Учв Генисарет гьюлихъ дийигьну... (Лк. 5:1)

ГЕННИСАРЕТ ДАГАР (ГАЛИЛЕЙ ГЬЮЛ)

ВИФАНИЯ

Пасхайин машквар ккебгъуз йирхьуд йигъ ккимиди, Иса, Чав чӀиви гъапӀу Лазар яшамиш шулайи Вифанияйиз гъюру. (Югь. 12:1)

ВИФАНИЯ

РИМДИН КОЛИЗЕЙ

МЕСИГЬДИН ТЕРЕФКРАРИЗ АБЗАБ-АБЗИЯТАР ТУВНУ, ГЪИРМИШ ГЪАПШУ ЙИШВ.

Хьа узуз... Исайикан шагьидвал дапӀну ва Аллагьдин Гафналантина ккахьну, кӀулар алдатӀнайи рюгьяр гъяркъзуз. Мурар, вягьши гьяйванатдиз, я дидин су- ратназ икрам дарапӀдар ва унтҐин, ясана хил'ин лишан капӀуз гъидритдар ву. (Ачмиш. 20:4)

РИМДИН КОЛИЗЕЙ

Table of Contents

ЦӀийи Йикьрар: Ляхнар

Сифте гаф

Ляхнар

- Ляхнар
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Читин гафар

- Аллагьдин Агълиж
- Аллагьдин Паччагьлугъ
- Аллагьдин хал
- Аллагьсузар (Аллагь аьгъдрудар)
- Аьлимар
- Аьхюну малла
- Вакилар
- Гирами китабар
- Гирами чадур, Шагьидвалин чадур
- Гунгьар гардандиъ дисуб
- Гъурбан апӀрушв
- Давудрин Насил
- Динар (динарий)
- Заан диванхана (синедрион)
- Зилотар
- Инсаниятдин Бай
- Къанун
- Къанун тамам апӀуб
- Къанунчйир
- Лавшарин машквар
- Левитар
- Маллйир
- Манна
- Месигь
- Мист
- Мяълийирин китаб
- Налукар уч апӀрур
- Пайгъамбрар
- Пасха
- Саддукйир
- Султ йигъ
- Ужувлан хабар
- Ученикар (Исайин)
- Фарисйир
- Хач
- Хъугърударин мажлис, ясана хъугърудар

- ХьуцӀурарин машквар (Бегьер ккадабцӀбан машквар)

- Штуан апӀуб

Ччвурар (ЦӀийи Йикьрар)

- Аюб
- Вавилон
- Гоморра
- Гьарун
- Гьирод
- Давуд
- Ибрагьим
- Ильяс
- Исакь
- Мелхиседек
- Муса
- Нюгь
- Сарай
- Содом
- Сулейман
- Юнус
- Якьуб

Картйир

- Палестина Месить Иса жилиин алигандин девриъ

- Ерусалим Месить Иса жилиин алигандин девриъ

- Месить Иса жилиин алигандин девриъ Ерусалимди айи Аллагьдин хулан план

- Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Шубубни сиягьат

- Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Кьюбни сиягьат

- Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Сабпи сиягьат

- Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Юкьубни сиягъат - Рим шагьриз

Шиклар

- ЕРУСАЛИМ: ЕЛИОН ДАГЪДИЛАН РЯБКЪЮРАЙИБ
- ЕРУСАЛИМ ВА ЕЛИОН ДАГЪ
- СИНАЙ ДАГЪ
- КЬИЛЗИ (ДУБКӀНАЙИ) ГЬЮЛ
- ФАВОР ДАГЪ
- НАЗАРЕТ
- ВИФЛЕЕМ
- ЯРДАН
- КАПЕРНАГЬУМ
- ГАЛИЛЕЙИН КАНА
- ЯГЬУДИЯЙИАН САМАРИЯЙИЗ ВУЙИ РЯКЪ
- ГЕННИСАРЕТ ДАГАР (ГАЛИЛЕЙ ГЬЮЛ)
- ВИФАНИЯ
- РИМДИН КОЛИЗЕЙ